logo bloedsuiker
    April 2016
Als ik sta is mijn bloeddruk zo laag

Mark de Jong (54) komt net terug van een reis naar Baskenland. Hij werkt voor het ministerie van Sociale Zaken en heeft al 31 jaar diabetes type 1. Zijn regulatie is redelijk. Sinds tien jaar heeft hij retinopathie maar dit geeft gelukkig nog geen klachten. Door een milde neuropathie heeft hij vaak een tintelend gevoel onder zijn voeten, maar hij kan pijn of wondjes nog goed waarnemen. De laatste maanden is hij vaak duizelig en dit neemt langzaam toe. Hij gebruikt een insulinepomp en als overige medicatie slikt hij de cholesterolverlager simvastatine, de bloeddrukverlager enalapril/hydrochloorthiazide en in verband met eerdere depressieve klachten fluoxetine. Zijn bloeddruk is goed, maar wordt laag na langer staan. Mark vraagt zich af wat de oorzaak is, de doktersassistente heeft aan de huisarts gevraagd hierover mee te denken.

Regulatie van de bloeddruk
Als bloedvaten stijf worden, wordt de bovendruk vaak hoger De druk in de bloedvaten wordt meestal gemeten met een manchet om de bovenarm en uitgedrukt in een bovendruk en een onderdruk. De bloeddruk wordt weergegeven in mmHg. Verschillende factoren hebben invloed op de bloeddruk, waaronder de hoeveelheid bloed die het hart elke minuut rondpompt, de spanning in de wand van de bloedvaten en de elasticiteit van de bloedvaten. Als vaten stijf worden, wordt vaak de bovendruk hoger terwijl de onderdruk hetzelfde blijft, soms zelfs daalt. Het onbewuste zenuwstelsel, ook wel het autonome zenuwstelsel genoemd, reguleert de spanning in de wand van de bloedvaten: gladde spiercellen in de wand kunnen samentrekken, het bloedvat nauwer maken en druk doen stijgen. Dit is nodig om de bloeddruk aan te passen aan inspanning en verandering van houding.

Wat doet de bloeddruk als je gaat staan?
Als je gaat staan zal eerst de bloeddruk lager worden door de zwaartekracht. Die zorgt ervoor dat er meer bloed naar de buik en benen gaat. Er komt zo minder bloed bij het hart waardoor het hart per slag minder kan pompen en de bloeddruk daalt. Zenuwen in de aorta en halsslagaders nemen deze daling waar en via de hersenen wordt het hart gestimuleerd om sneller te kloppen en bloedvaten vernauwen zich. Hierdoor herstelt de bloeddruk zich snel.

Orthostatische hypotensie
Als de bloeddruk te weinig herstelt bij het gaan staan, wordt dat orthostatische hypotensie genoemd: ‘lage bloeddruk bij staan’. Er bestaan verschillende definities voor maar de bovendruk mag na twee of drie minuten tussen liggen en staan niet meer dan 20 mmHg gedaald zijn. Bij de onderdruk is dat 10 mmHg. De bekendste oorzaken van orthostatische hypotensie zijn een verminderde hartfunctie, bepaalde medicatie, falen van het autonome zenuwstelsel wat de bloeddruk reguleert (autonome dysfunctie), gebruik van alcohol of te weinig vocht in het lichaam. Te weinig vocht in het lichaam kan veroorzaakt worden door te weinig drinken, diarree of gebruik van plastabletten. Autonome dysfunctie komt voor bij diabetes, de ziekte van Parkinson, erfelijke zenuwziektes of zenuwziektes bij een auto-immuunziekte. Medicijnen die bijdragen aan orthostatische hypotensie zijn sommige bloeddrukpillen (plastabletten, bètablokkers en calciumantagonisten), middelen voor de behandeling van een depressie, neuropathie, psychose of de ziekte van Parkinson en sterke pijnstillers zoals morfine.

Diabetes en orthostatische hypotensie
Bij orthostatische hypotensie wordt de bloeddruk te laag bij staan Mensen met diabetes kunnen door verschillende oorzaken last hebben van orthostatische hypotensie. Als iemand neuropathie heeft, kan dit ook ontstaan aan het autonome zenuwstelsel. Daarnaast kunnen ook verschillende medicijnen die vaak bij diabetes gebruikt worden dezelfde klachten veroorzaken. Behalve bloeddrukpillen en middelen voor de behandeling van neuropathie, kunnen de nieuwe glucoseverlagende medicijnen waarbij de diabetesregulatie verbetert door glucose uit te plassen, net als plastabletten werken en dus orthostatische hypotensie veroorzaken. Deze zogeheten SGLT2-remmers zijn op de markt als canagliflozine, dapagliflozine en empagliflozine.

Meer klachten bij orthostatische hypotensie
Na een warm bad of bezoek aan sauna kan iemand last krijgen van orthostatische hypotensie Klachten van orthostatische hypotensie nemen toe bij warmte. De bloedvaten van de huid gaan dan openstaan. Na een warm bad of bezoek aan sauna kan iemand ook meer last krijgen. Ook na inspanning kunnen de klachten toenemen, doordat de bloedvaten in de spieren dan openstaan. Na een grotere maaltijd gaat er meer bloed naar de darmen. Ook daardoor kan iemand duizelig worden bij staan.

Wat kun je eraan doen?
Als iemand duizelig wordt bij staan, is direct weer gaan zitten of liggen veiliger dan blijven staan Om te beginnen is het belangrijk de oorzaak weg te nemen, bijvoorbeeld door te controleren of medicijnen die de klachten doen toenemen, vervangen kunnen worden door andere medicijnen. Echter, als de oorzaak autonome dysfunctie is (bijvoorbeeld als gevolg van autonome neuropathie) of hartfalen, kan de oorzaak niet weggenomen worden. Dan is het vooral van belang om waar mogelijk klachten te vermijden of voor te zijn. Langzaam en voorzichtig opstaan met steun in de buurt is raadzaam. En als iemand duizelig wordt bij staan, is direct weer gaan zitten of liggen veiliger dan te blijven staan. Trainen van het aanspannen van spieren van de benen en buik kan helpen. Voor sommige mensen helpt staan met de benen gekruist ook goed. Het kan beter zijn wat kleinere hoeveelheden te eten, desnoods wat vaker in plaats van een grote maaltijd. Ook worden hete douches en sauna ontraden. Het dragen van strakke steunkousen en het drinken van koffie kunnen helpen.

Mark de Jong
De huisarts heeft om de klachten van duizeligheid te bestrijden de medicatie aangepast. Zij heeft de fluoxetine (antidepressivum) gestopt en de enalapril/hydrochloorthiazide vervangen voor enalapril zonder hydrochloorthiazide. De klachten zijn hierdoor sterk verbeterd. De bloeddruk is net iets hoger, maar volgens de huisarts nog goed genoeg. Wel is de bloeddruk nog steeds 20 mmHg lager als hij drie minuten staat. Mark heeft dus mogelijk autonome neuropathie, maar nu de medicijnen aangepast zijn, heeft hij daar gelukkig nauwelijks last van.

facebook google plus



victor en eelco
Wilt u een casus voorleggen aan Eelco Meesters en Victor Gerdes, internisten en hoofdredacteuren van Bloedsuiker? Mail deze naar: redactie@bloedsuiker.nl