logo bloedsuiker
    Januari 2016
Diabetes type 2 door te veel ijzer?
Francien de Haan had de afgelopen maanden meer last van moeheid dan voorheen. Zij is 61 jaar en heeft sinds zeven jaar diabetes type 2. Sinds een jaar gebruikt ze naast tabletten ook insuline voor haar diabetes. Driemaal daags ultrakortwerkende en eenmaal daags langwerkende insuline. De huisarts heeft bloedonderzoek laten doen en daarbij gevonden dat zij mogelijk te veel ijzer heeft. Francien had dit niet verwacht, zij dacht dat het ijzer nagekeken werd vanwege een mogelijk tekort. Dat had zij vroeger namelijk vaker, tot op haar 48ste de baarmoeder verwijderd werd vanwege te veel bloedverlies bij menstruaties. Zij vraagt aan de huisarts of te veel ijzer haar klachten kan verklaren en of het een probleem is voor de behandeling van haar diabetes.

IJzer
IJzertekort veroorzaakt moeheid en kortademigheid bij inspanningIJzer is een belangrijke stof voor het lichaam. IJzer is onder andere essentieel voor de vorming van hemoglobine, de belangrijkste stof in de rode bloedcellen. Bij ijzergebrek ontstaat dan ook bloedarmoede en kan het bloed minder zuurstof transporteren. Dit veroorzaakt klachten van moeheid, kortademigheid bij inspanning en er bleek uitzien. Ook hebben sommige mensen last van haaruitval, een gladde tong of onrustige benen. Je hebt dus voldoende ijzer nodig.

IJzer in voeding
IJzer zit in verschillende vormen in onze voeding. In vlees zit met name heemijzer, in groentes non-heemijzer. Niet elk vlees bevat evenveel ijzer. Rundvlees en lamsvlees bevat veel meer ijzer dan bijvoorbeeld kip. Ook in lever zit veel ijzer. Non-heemijzer zit in verschillende groentes waaronder broccoli, peulvruchten zoals bonen en linzen, spinazie, maar ook in volkorenbrood. De opname van non-heemijzer wordt bevorderd door vitamine C. Als je genoeg variatie in de voeding hebt, krijg je in principe dagelijks voldoende ijzer binnen.

Regulatie van ijzer in het lichaam
Een tekort aan ijzer kent meerdere oorzakenVia de voeding krijg je dus elke dag een bepaalde hoeveelheid ijzer binnen. Het lichaam reguleert de hoeveelheid die daarvan opgenomen moet worden. IJzer gaat elke dag in heel kleine hoeveelheden verloren met de ontlasting. Jonge vrouwen verliezen ook ijzer bij elke menstruatie. IJzergebrek ontstaat als er te weinig ijzer opgenomen wordt of teveel ijzer verloren gaat. Oorzaken van te weinig opname van ijzer zijn eenzijdige voeding of darmziekten waardoor de opname van ijzer minder goed verloopt. Coeliakie, een darmziekte die ontstaat door intolerantie voor gluten, is zo een darmziekte. Ook na een maagomleiding, een operatie die tegenwoordig vaker verricht wordt bij mensen met diabetes en ernstig overgewicht, is de opname van ijzer minder goed. IJzer kan ook verloren gaan door een bloeding. Uit de maag of de darmen kan iemand ongemerkt elke dag een beetje ijzer verliezen. Zo kunnen een maagzweer, bloedvatafwijkingen in de darmen, poliepen of een darmtumor ijzergebrek veroorzaken.

Behandeling van ijzergebrek
Bij ijzergebrek moet als het mogelijk is ten eerste de oorzaak aangepakt worden. Als iemand bloed verliest uit een maagzweer of door overvloedige menstruaties zal behandeling hiervan ervoor zorgen dat de bloedarmoede kan herstellen door de opname van ijzer uit de voeding. Hetzelfde geldt voor de behandeling van coeliakie of het aanpassen van een te eenzijdig dieet. Met enige regelmaat moet extra ijzer toegediend worden. Dat kan met tabletten, ijzerdrank of een infuus. De ijzertabletten en drank hebben als belangrijkste bijwerkingen verstopping van de darmen en buikpijn. Een enkele keer lukt het niet met tabletten of drank de ijzervoorraad voldoende aan te vullen. Dan kan ijzer in de vorm van een infuus gegeven worden. Deze behandeling is zeer effectief, maar hierbij kunnen mensen op de dag van het infuus wel last van hoofdpijn, malaise of hoge bloeddruk hebben. In minder dan 1% van de gevallen ontstaat een allergische reactie.

Te veel ijzer: hemochromatose
In sommige situaties kan er een overschot aan ijzer in het lichaam ontstaan. Bij een overschot aan ijzer kan het lichaam dat niet makkelijk kwijtraken. IJzer gaat dan stapelen in verschillende organen waaronder de lever, gewrichten, het hart, de alvleesklier en de huid. De ziekte van ijzerstapeling heet hemochromatose. Meestal wordt die veroorzaakt door aanleg: door een mutatie in een van de genen die gaat over de opname van ijzer uit de voeding wordt ijzer ‘te goed’ opgenomen uit de voeding. Soms ontstaat de ijzerstapeling omdat mensen bij de behandeling van hun ziekte teveel bloedtransfusies gekregen hebben. Hemochromatose kan gewrichtsklachten door artrose, leverfunctiestoornissen, hartfalen en een bruine huid veroorzaken. Moeheid is een veelvoorkomende klacht bij hemochromatose. Bij hemochromatose is bij bloedonderzoek niet alleen het ijzer verhoogd, maar ook ferritine. Dat is een eiwit dat een bepaalde functie heeft voor het binden van ijzer in het lichaam. De hoogte van ferritine wordt gebruikt voor het inschatten van de hoeveelheid ijzerstapeling.

Hemochromatose en diabetes
De stapeling van ijzer in de alvleesklier kan diabetes veroorzaken: de bètacellen die insuline produceren worden aangetastDe stapeling in de alvleesklier kan diabetes veroorzaken: de bètacellen die insuline produceren worden aangetast. Ongeveer de helft van de mensen met hemochromatose krijgt diabetes. Hemochromatose moet hoe dan ook behandeld worden, of iemand nu diabetes heeft of niet. Helaas is het meestal niet zo dat de diabetesregulatie verbetert door de behandeling van hemochromatose. Waarschijnlijk is het wel zo dat iemand sneller insuline nodig heeft als hemochromatose pas laat erkend en behandeld wordt.

Behandeling hemochromatose
Een overschot aan ijzer kan uit het lichaam verwijderd worden met aderlatingen. Er wordt dan, net als bij een bloeddonatie, veel bloed afgenomen waarmee telkens ijzer verwijderd wordt. Bij een volwassene met een normaal postuur wordt meestal een halve liter afgenomen. Dat wordt dan herhaald, bijvoorbeeld wekelijks, tot de waarde van ferritine in het bloed laag genoeg is. Bij mensen met erfelijke hemochromatose moet de aderlating daarna een paar keer per jaar herhaald worden.

Francien de Haan
Francien heeft de erfelijke vorm van hemochromatose. Door haar bloedverlies bij de menstruaties heeft zij er tot haar 48ste geen last van gehad. Achteraf gezien heeft zij na de baarmoederoperatie nog een jaar ijzertabletten gebruikt, zo was zij daaraan gewend geraakt. Haar vier jaar jongere broer blijkt het ook te hebben. Francien hoopt dat de moeheidsklachten zullen verbeteren met de aderlatingen. Haar arts verwacht geen grote veranderingen wat betreft de behandeling van haar diabetes. Zij gebruikt al geruime tijd insuline.
facebook google plus



victor en eelco
Wilt u een casus voorleggen aan Eelco Meesters en Victor Gerdes, internisten en hoofdredacteuren van Bloedsuiker? Mail deze naar: redactie@bloedsuiker.nl