logo bloedsuiker
    December 2015 -1
Wat betekenen die afwijkende leverwaarden?

Remco Geurts (57) werkt op het kantoor van een reisorganisatie. Hij heeft al negen jaar type 2 diabetes. Hij wordt behandeld bij de huisartsenpraktijk, meestal door de praktijkondersteuner, soms door de huisarts. De regulatie van zijn diabetes is meestal wel goed, maar hij heeft in de loop van de jaren wel steeds meer medicijnen gekregen. Hij gebruikt onder andere metformine, tolbutamide en langwerkende insuline voor de diabetes, maar ook irbesartan, nifedipine en pravastatine voor de bloeddruk en het verlagen van zijn cholesterol. Drie weken geleden heeft hij antibiotica gebruikt voor een huidinfectie. Recent bleek bij een bloedcontrole dat twee bloedwaarden verhoogd waren: ASAT en ALAT. De praktijkondersteuner heeft hem gebeld dat deze waarden veel hoger dan vorig jaar waren, en dat ASAT en ALAT iets te maken hebben met de lever. Remco maakt zich nu zorgen om zijn lever. Hij heeft een oom die geelzucht heeft gehad, en weet van familieverhalen dat dat toen ernstig was. Remco heeft geen klachten, zeker geen geelzucht.

Functies van de lever
De lever heeft een belangrijke rol in de vetstofwisseling De lever heeft verschillende functies. Zo zorgt dit orgaan onder andere voor de productie van veel stoffen. Daarnaast zorgt de lever ook voor de afbraak van verschillende afvalstoffen. De afgebroken stoffen worden deels weer gebruikt voor het produceren van nieuwe stoffen, en deels via de galwegen uitgescheiden naar de darm. De lever maakt gal aan, en gal is weer belangrijk voor de opname van onder andere vetten uit de darm. Ook heeft de lever een belangrijke rol in de energiehuishouding. De lever kan glucose aanmaken wat direct gebruikt kan worden, maar de lever kan ook glucose opslaan in de vorm van glycogeen. Maar ook ijzer en sommige vitamines worden in de lever opgeslagen. De lever heeft een belangrijke rol in de vetstofwisseling.

Vervetting van de lever
De enige echt effectieve maatregel om vervetting van de lever te behandelen is afvallen Mensen met type 2 diabetes hebben vaker overgewicht dan mensen zonder diabetes. Overgewicht kan leiden tot het opslaan van teveel vet in de lever. Dat heet leversteatose. Dat gebeurt lang niet bij iedereen, maar komt wel veel voor. Bij een deel van de mensen met steatose van de lever ontstaat een ontstekingsreactie in de cellen van de lever: steatohepatitis. Het wordt nog steeds niet goed begrepen waarom de ene persoon bij precies dezelfde mate van overgewicht steatose of steatohepatitis krijgt en een ander niet. Als iemand een langdurige ontsteking van de lever heeft, ontstaat eerst fibrose, later cirrose van de lever. Dat is een ernstige vorm van ‘verbindweefseling’ van de lever. Bij cirrose kan de lever de bovengenoemde functies niet meer goed uitvoeren wat tot klachten leidt. De enige echt effectieve maatregel om vervetting van de lever te behandelen is afvallen.

Alcohol en de lever
Alcohol heeft zoals bekend een ongunstig effect op de lever. Ook alcoholgebruik veroorzaakt vervetting en vervolgens ontsteking van de lever. Het is daarom van belang dat mensen met vervetting van de lever door aanleg en overgewicht zo matig mogelijk zijn met alcohol. Zij kunnen het beste de meeste dagen geen alcohol gebruiken.

Medicijnen en de lever
Meestal herstelt de lever na het stoppen van het medicijn dat de bijwerking veroorzaaktDe lever is ook van belang voor de werking of de afbraak van verschillende geneesmiddelen. Het is dan ook te begrijpen dat bij veel medicijnen in de bijsluiter vermeld staat dat ze een probleem van de lever kunnen veroorzaken. Gelukkig zijn ernstige effecten op de lever voor de meeste medicijnen zeldzaam, minder dan 1 op de 1000 gebruikers. Ook herstelt de lever meestal na het stoppen van het medicijn dat de bijwerking veroorzaakt.

Verschillende effecten van medicijnen
De effecten op de lever kunnen bij het begin van de behandeling acuut ontstaan, maar ook heel geleidelijk (chronisch). Er zijn verschillende soorten reacties. Sommige geneesmiddelen veroorzaken schade aan de levercellen, andere vooral stuwing van de kleine galwegen in de lever, dat heet cholestase. Weer andere veroorzaken steatose of steatohepatitis, problemen van de bloedvaten in de lever, of een reactie van het immuunsysteem.

Vage klachten
De meeste mensen hebben bij een bijwerking van medicijnen op de lever alleen vage klachten van moeheid, minder eetlust of lichte temperatuurverhoging. Maar misselijkheid, jeuk, geelzucht, pijn in de rechter bovenbuik, een stopverfkleurige ontlasting en donkere urine kunnen ook voorkomen.

Diabetes en medicijnen met een leverbijwerking  
De SU preparaten (tolbutamide, gliclazide, glimepiride) kunnen acuut of chronisch cholestase veroorzaken, of een ontstekingsreactie. Dit gebeurt gelukkig zelden. Pioglitazon (Actos®) is op zich een middel wat een gunstig effect op steatose en steatohepatitis heeft, maar kan ook een enkele keer juist cholestase veroorzaken. Maar de lijst van geneesmiddelen die een enkele keer een leverbijwerking hebben is lang. Van de middelen die mensen met diabetes vaker gebruiken gaat het dan om de volgende middelen: cholesterolverlagers (statines, fibraten), aspirine, paracetamol en andere pijnstillers, bloeddrukmedicijnen (met name ACE remmers (lisinopril, perindopril, enalapril) en angiotensinereceptor blokkers (losartan, irbesartan, valsartan), antibiotica en antidepressiva.

Remco Geurts
Remco gaat naar de huisarts. Hij heeft twee maanden geleden irbesartan gekregen in plaats van lisinopril. Bij dat middel had hij een prikkelhoest. De dokter vermoedt nu dat de stijging van de leverproefwaarden veroorzaakt is door de antibiotica, maar kan niet uitsluiten dat irbesartan of pravastatine ook een rol heeft gespeeld. De leverproefwaarden (ASAT, ALAT) waren de vorige jaren alleen maar heel licht verhoogd, wat veel voorkomt bij mensen met overgewicht. Daarom is daar de vorige jaren ook niet direct iets mee gedaan, behalve de bekende adviezen omtrent afvallen. Remco is te zwaar, zijn BMI is 32 kg/m2. BMI staat voor Body Mass Index en zegt iets over de verhouding van de lengte van iemand tot het gewicht. Een BMI tot 25 kg/m2 is normaal. Daarna is er sprake van overgewicht.

De huisarts heeft de irbesartan en pravastatine gestopt en een echo van de lever laten maken waarop inderdaad vervetting van de lever, steatose, te zien is. De huisarts vertelt dat dit waarschijnlijk al lang aanwezig was. Bij een bloedcontrole een week later zijn de bloedwaarden weer terug op het niveau van vorig jaar. De huisarts geeft de irbesartan en pravastatine opnieuw waarbij de leverproefwaarden niet stijgen. Het lag dus aan het antibioticum. In verband met de vervetting van de lever maken ze samen een plan om toch weer 9 kg af te vallen, en dat voor de lange termijn vol te houden.

 

facebook google plus



victor en eelco
Wilt u een casus voorleggen aan Eelco Meesters en Victor Gerdes, internisten en hoofdredacteuren van Bloedsuiker? Mail deze naar: redactie@bloedsuiker.nl


Lever