logo bloedsuiker
    Oktober 2014
Nu heb ik opeens type 1

Maarten van der Veer (28) heeft fors overgewicht en diabetes type 2. Hij gebruikt metformine en insuline. Omdat afvallen niet lukt en hij graag van de insuline af wil, overweegt Maarten een maagomleiding (gastric bypass operatie). Zijn internist wil eerst onderzoeken of hij echt diabetes type 2 heeft.

Twee jaar terug kreeg Maarten de diagnose diabetes type 2. In zijn familie komt overgewicht voor en zijn oom heeft diabetes type 2. Maarten heeft als sinds zijn tiende problemen met fors overgewicht. Als hij zelfstandig gaat wonen voor zijn studie, wordt de obesitas echt een probleem. Verschillende afvalpogingen volgen. Sinds hij diabetes heeft, is Maarten bewuster gaan eten. Helaas valt hij maar 4 kilo af. Hij weegt nu 118 kilo. Een paar maanden terug is bij hem de huidafwijking vitiligo vastgesteld en ook blijkt hij een vitamine B12-tekort te hebben. Als hij voor het eerst zijn nieuwe internist bezoekt, vraagt deze zich af of Maarten geen diabetes type 1 heeft. Er wordt extra bloedonderzoek verricht en hij blijkt inderdaad diabetes type 1 te hebben. Maarten vraagt zich af wat dit betekent voor zijn behandeling en zijn wens om een maagomleiding te ondergaan.      

Vorm van diabetes bepaalt behandeling
De meeste mensen weten dat er verschillende soorten van diabetes mellitus bestaan. Het meest komen diabetes type 1 en type 2 voor. Maar er bestaan ook andere vormen van diabetes. Het is niet alleen wetenschappelijk interessant om onderscheid te maken tussen de verschillende vormen van diabetes, het kan ook van belang zijn voor de behandeling.

Type 1 is een auto-immuunziekte

Bij diabetes type 1 worden de cellen die insuline maken kapotgemaaktDiabetes type 1 is een auto-immuunziekte, wat wil zeggen dat het afweersysteem cellen van het eigen lichaam vernietigt. Bij diabetes type 1 worden de cellen die insuline maken in de alvleesklier kapotgemaakt door een het afweersysteem. Hierdoor ontstaat een tekort aan insuline, waardoor mensen voor de rest van hun leven afhankelijk zijn van het toedienen van insuline. Bij een groot deel van de patiënten komt de ziekte op de kinderleeftijd aan het licht, maar het kan ook op volwassen leeftijd ontstaan.

Type 2 kent een combinatie van oorzaken
Bij diabetes type 2 is er sprake van een combinatie van een verminderde gevoeligheid voor insuline en een verminderde productie van insuline. Bij deze vorm van diabetes spelen erfelijke aanleg, te weinig bewegen en overgewicht een rol. Vroeger werd diabetes type 2 ook wel ouderdomsdiabetes genoemd, maar tegenwoordig komt het steeds vaker ook voor bij jongvolwassenen of zelfs bij jongeren tussen twaalf en achttien jaar.

MODY, LADA en meer typen
Er bestaan ook andere vormen van diabetes. Diabetes kan bijvoorbeeld ontstaan als gevolg van het gebruik van medicijnen. Voorbeelden hiervan zijn corticosteroïden zoals prednison of geneesmiddelen voor de behandeling van HIV. Er bestaat ook een erfelijke vorm van diabetes die lijkt op gewone diabetes type 2 maar veroorzaakt wordt door een specifieke mutatie (verandering in erfelijk materiaal) in bepaalde genen. Deze vorm wordt MODY (maturity onset diabetes of the young) genoemd. LADA (latent auto-immune diabetes in adults) is een vorm van diabetes type 1 die op latere leeftijd begint. Omdat het geleidelijk ontstaat, wordt deze vorm van diabetes in het begin vaak verward met diabetes type 2. Ook kan diabetes ontstaan als gevolg van een alvleesklierontsteking of door het verwijderen van de alveesklier.

Hoe maak je onderscheid tussen de verschillende vormen?
Om onderscheid te maken tussen diabetes type 1 en type 2 wordt als eerste gekeken naar:
•    de leeftijd bij diagnose;
•    het voorkomen van diabetes in de familie;
•    al dan niet hebben van overgewicht;
•    de aanwezigheid van andere aandoeningen zoals auto-
       immuunziekten en coeliakie.

Diabetes type 1 diagnose
Diabetes type 1 begint vaak op de kinderleeftijd, hoeft niet in de familie voor te komen, ontstaat ook bij slanke mensen en gaat vaker gepaard met andere auto-immuunaandoeningen zoals schildklierziekten, vitiligo of een tekort aan vitamine B12 door een auto-immuunontsteking van het maagslijmvlies of coeliakie. Bij diabetes type 1 zijn bij een groot deel van de patiënten antistoffen tegen de cellen die insuline produceren aantoonbaar.

Diagnose MODY
Als in een familie opvallend vaak diabetes optreedt die op jongvolwassen leeftijd begint, kan er sprake van MODY zijn, zeker als de meesten geen insuline nodig hebben. MODY kan met DNA-onderzoek aangetoond worden, er moeten wel vaak verschillende genen, delen van het DNA, nagekeken worden.

C-peptide en diabetes type 2 C-peptide duidt erop dat het lichaam nog insuline maaktSoms bestaat er twijfel tussen diabetes type 1 of type 2. Dan kan het helpen om te meten hoeveel insuline iemand nog zelf maakt. Daarvoor wordt vaak nuchter C-peptide gemeten in het bloed. C-peptide is een stuk van insuline dat wordt afgeknipt om actief insuline te maken. Insuline die met een pen of pomp wordt toegediend bevat geen C-peptide. Een hoge C-peptide waarde past bij de eerste fase van diabetes type 2 omdat mensen op dat moment zelf nog veel insuline maken.

Helaas niet altijd onderscheid mogelijk

In sommige gevallen blijft er twijfel bestaan over welk type diabetes iemand heeft. Een combinatie is zeker mogelijk. Iemand heeft bijvoorbeeld zowel kenmerken van diabetes type 2 (bijvoorbeeld overgewicht en diabetes in de familie) maar ook antistoffen passend bij type 1. Of iemand heeft een familieverhaal passend bij MODY maar zelf auto-immuunaandoeningen en sneller dan andere familieleden insuline nodig. Iemand kan ook allerlei kenmerken van diabetes type 2 hebben (familie met diabetes type 2, overgewicht), maar toch pas diabetes gekregen hebben na een ernstige pancreatitis (alvleesklierontsteking). Iemand met diabetes type 1 kan door fors overgewicht ook minder gevoelig voor insuline worden waardoor de behandeling meer op die van diabetes type 2 gaat lijken.

Verschillen in de behandeling Toch kan iemand met diabetes type 2 die insuline gebruikt, hier soms weer mee stoppen als hij veel afvaltVoor de behandeling maakt het uit welk type diabetes iemand heeft. Bij diabetes type 1 kan het in het begin nog een tijd mogelijk zijn insuline uit te stellen, maar op termijn heeft iedereen insuline nodig. Bij diabetes type 2 begint de behandeling juist met leefstijladviezen omtrent voeding en bewegen, meestal in combinatie met tabletten metformine. Later in de behandeling is vaak ook insuline nodig. Toch kan iemand met diabetes type 2 die insuline gebruikt, hier soms weer mee stoppen als hij veel afvalt. Dit is bij iemand met diabetes type 1 niet mogelijk. Iemand met type 1 zal altijd afhankelijk blijven van insuline. Bij bepaalde vormen van MODY zijn juist andere tabletten, de SU-preparaten, veel effectiever. Bekende SU-preparaten zijn gliclazide, glimepiride en tolbutamide.

En wat betekent het voor Maarten van der Veer?
Door zijn obesitas is het begrijpelijk dat in eerste instantie aan diabetes type 2 werd gedacht. Nu bij hem behalve zijn vitiligo en vitamine B12-tekort, ook antistoffen passend bij diabetes type 1 zijn aangetoond, is het te verwachten dat hij altijd insuline nodig zal hebben. Ook als hij fors gaat afvallen. Hij had zich net aangemeld voor een maagomleiding (gastric bypass operatie) om af te vallen, in de hoop om van insuline af te komen. Dat laatste lijkt dus niet haalbaar. Overigens kan het bij diabetes type 1 ook nuttig zijn om fors af te vallen, maar dan vooral om een betere regulatie te bereiken met minder insuline. Omdat Maarten nog steeds veel te zwaar is, moet hij voorlopig toch doorgaan met metformine. Over vier weken hoort hij van de chirurg en internist of hij in aanmerking komt voor een maagomleiding.  Zou het doorgaan, dan moet er wel rekening worden gehouden met een mogelijke auto-immuunonsteking van zijn maag. Maarten is blij dat de nieuwe internist dit zo zorgvuldig heeft onderzocht.

 

facebook google plus



victor en eelco
Wilt u een casus voorleggen aan Eelco Meesters en Victor Gerdes, internisten en hoofdredacteuren van Bloedsuiker? Mail deze naar: redactie@bloedsuiker.nl


vitiligo
De huidafwijking vitiligo is net als diabetes type 1 een auto-immuunziekte. Diabetes type 1 gaat vaker gepaard met andere auto-immuunaandoeningen zoals schildklierziekten, vitiligo of een tekort aan vitamine B12 door een auto-immuunontsteking van het maagslijmvlies of coeliakie