logo bloedsuiker
    Uitgave 11 - 2013, jaargang 28
Heb ik meer kans op osteoporose?

Jan van Driel (52) heeft al meer dan veertig jaar type 1 diabetes. Hij is onderwijzer op een basisschool en heeft wielrennen als hobby. Vorig jaar heeft hij bij een valpartij met de fiets zijn linker heup gebroken. Voor de behandeling van de diabetes gebruikt hij een insulinepomp en de diabetes is al lang goed gereguleerd. Hij heeft milde retinopathie en microalbuminurie als enige complicaties van zijn diabetes. Zijn oudere zuster blijkt osteoporose te hebben. Hij vraagt zich af of hij dat ook heeft en of hij met zijn diabetes een hogere kans daarop heeft.

Botten en osteoporose
Botten zijn van groot belang voor de structuur van het lichaam. Ze beschermen organen en je hebt ze nodig om te kunnen staan en bewegen. Bot is opgebouwd uit kleinere structuren die calcium (kalk) bevatten en die botbalkjes genoemd worden. Bot is levend weefsel waarin continu botombouw plaatsvindt: de botbalkjes worden telkens deels afgebroken en opgebouwd. Binnen in het bot worden bovendien in het merg bloedcellen aangemaakt.

Calcium en vitamine D
Osteoporose wordt ook wel botontkalking genoemd. Het woord osteo- is ontleend aan het Griekse woord voor bot, en -porosis duidt op poreus of broos. Bij osteoporose is de kwaliteit van het bot minder goed. Er is minder calcium in de botten aanwezig en de kwaliteit van de botbalkjes is minder. Voor voldoende aanmaak van bot heb je voldoende calcium en vitamine D nodig. Met osteoporose is de kans op een botbreuk verhoogd. Als de botdichtheid iets minder is, maar de botten nog niet zo broos als bij osteoporose wordt dat osteopenie genoemd. Er bestaan steeds meer mogelijkheden om osteoporose te behandelen en de kans op een botbreuk te verlagen.

Risicofactoren voor osteoporose
Er zijn verschillende factoren die kunnen bijdragen aan het ontstaan van osteoporose. Als botten minder belast worden kunnen zij broos worden en als er bepaalde bouwstoffen tekortkomen is de aanmaak van bot minder goed. Mensen met een laag gewicht, die weinig lichaamsbeweging hebben of die langdurig bedrust hebben gehouden, hebben dus een hogere kans op osteoporose. Ook is de kans groter bij mensen die tekorten aan calcium of vitamine D hebben door hun voedingspatroon of weinig blootstelling aan zonlicht. Roken en ruim alcoholgebruik zijn ook schadelijk voor de kwaliteit van bot. Vrouwen hebben een hogere kans op osteoporose dan mannen en op hogere leeftijd neemt de kans op osteoporose ook toe. Sommige stofwisselingsziekten of medicijnen zoals prednison kunnen bijdragen aan het ontstaan van osteoporose. Ook erfelijke aanleg kan een rol spelen. Ten slotte hebben mensen die een botbreuk na het 50ste levensjaar hebben een hogere kans.

Kwaliteit van de botten en botbreuken bij diabetes
Het lijkt erop dat diabetes zelf niet sterk bijdraagt aan het ontstaan van osteoporose, maar dat de bijkomende complicaties van diabetes dat wel kunnen doen. Hierdoor neemt ook de kans op botbreuken toe. Als type 1 diabetes op jonge leeftijd ontstaat, is de botmassa bij jongvolwassenen leeftijd al minder. De botdichtheid is vooral voor de botten van de heup minder, terwijl die voor de botten van de wervelkolom vaak normaal is. Bij type 2 diabetes is de gemeten botdichtheid juist normaal of iets bovengemiddeld. De structuur van het bot is echter minder sterk. Vooral bij schade aan de kleine bloedvaten, kan de botstructuur bij mensen met diabetes in de botten van de voeten en enkels minder sterk worden.

Zes keer zo hoog risico
Naast de kwaliteit van het bot kan iemand met complicaties van diabetes makkelijker vallen, bijvoorbeeld als zij of hij ernstige neuropathie heeft, een herseninfarct heeft doorgemaakt of slecht ziet. Op zich lijkt de kans op een botbreuk bij type 2 diabetes niet veel hoger, echter in een groot onderzoek waarin meer dan 90.000 vrouwen zeven jaar werden gevolgd, hadden de vrouwen met diabetes een twintig procent hogere kans op een botbreuk. In andere onderzoeken wordt een iets hoger risico door type 2 diabetes genoemd. Bij type 1 diabetes is de kans op een botbreuk veel groter in vergelijking met mensen zonder diabetes. Geschat wordt dat het risico zeker zes keer zo hoog is, met name voor een heupfractuur. Bij diabetes is de kans op een botbreuk het hoogst bij mensen die al langer diabetes hebben, die slecht kunnen zien door retinopathie of ernstige staar, die neuropathie hebben of insuline gebruiken.

Jan van Driel
Jan van Driel heeft met zijn al veertig jaar bestaande type 1 diabetes een hogere kans op een botbreuk vergeleken met mannen van zijn leeftijd zonder diabetes. Hij ziet goed en had geen hypoglykemie toen hij viel met de fiets, dus dat lijkt niet te hebben bijgedragen. Toen hij zich verder liet nakijken, bleek hij net geen osteoporose, maar wel osteopenie te hebben. Hij had een mild vitamine D gebrek en zijn dagelijkse voeding bevatte te weinig calcium.

Heeft u extra vitamine D nodig?
De Gezondheidsraad adviseert miljoenen Nederlanders extra vitamine D in te nemen om het risico op een tekort te verminderen. Test hier of u extra vitamine D nodig heeft.

facebook google plus



victor en eelco
Wilt u een casus voorleggen aan Eelco Meesters en Victor Gerdes, internisten en hoofdredacteuren van Bloedsuiker? Mail deze naar: redactie@bloedsuiker.nl


osteoporose1A
Beeld Rijnland Orthopedie