logo bloedsuiker
    Uitgave 9- 2013, jaargang 28
Combinatie diabetes en kanker weegt zwaar

Bepaalde vormen van kanker komen bij diabetes vaker voor. Prostaatkanker juist weer minder. Onderzoek naar de samenhang tussen diabetes en kanker staat nog in de kinderschoenen, maar het is duidelijk dat beide aandoeningen elkaar beïnvloeden.

Sinds 1993 wordt bij het Integraal Kankercentrum Zuid in Eindhoven onderzoek gedaan naar kanker in combinatie met chronische ziekten, waaronder diabetes. Hieruit blijkt dat afhankelijk van leeftijd en geslacht 5 tot 25% van de mensen met kanker bij de diagnose ook diabetes heeft. Professor Lonneke van de Poll: "Bepaalde vormen van kanker, bijvoorbeeld van de baarmoeder, de dikke darm of de alvleesklier, komen vaker voor bij mensen met diabetes. Eén op de vijf vrouwen met baarmoederkanker heeft bijvoorbeeld ook diabetes. Waarom dit zo is, onderzoeken we momenteel. Overgewicht en leeftijd zijn risicofactoren bij zowel diabetes als de drie genoemde vormen van kanker. Hoe ouder en zwaarder mensen worden, hoe meer kans ze hebben om diabetes en/of kanker te krijgen. Bij alvleesklierkanker speelt daarnaast insuline mogelijk een rol, dit hormoon wordt immers in de alvleesklier geproduceerd. Prostaatkanker komt juist weer minder voor bij diabetes. Dit lijkt samen te hangen met testosteron, het mannelijke hormoon dat mannen met diabetes minder hebben."

Heeft diabetes invloed op de overlevingskans bij kanker?
"Uit onze onderzoeksgegevens komt naar voren dat bij kankerpatiënten met diabetes de vijfjaarsoverleving 15% lager is dan bij kankerpatiënten zonder diabetes. Het is nog niet duidelijk wat hiervan de oorzaak is. Komt het door de diabetes, door eventuele hart- en vaatziekten als gevolg van diabetes, of worden mensen met diabetes en kanker minder agressief behandeld? Dit laatste kwam in het verleden regelmatig voor. Een minder goede lichamelijke conditie of bijwerkingen van de kankerbehandeling die de complicaties van diabetes verergeren, speelden hierbij waarschijnlijk een rol. Overigens zie je dit verschil in behandeling nu bijna niet meer."

In hoeverre is een goede diabetesregulering van belang bij het ontstaan van kanker?
"Ook dit wordt onderzocht. Opvallend is wel dat het HbA1c bij de meeste mensen omhoog schiet als ze de diagnose kanker krijgen. Het lijkt alsof diabetes dan op het tweede plan komt te staan. Mensen denken, vaak ten onrechte, dat het geen zin meer heeft om op de glucosewaarden te letten nu ze kanker hebben. Maar ook stress, ziekte door chemokuren, verminderde eetlust en slecht slapen, zullen het HbA1c beïnvloeden."

Ziek van de chemo
De behandeling van kanker heeft invloed op de diabetesregulatie. Stress, verminderde eetlust, angst, slapeloosheid en ziekte als gevolg van een chemokuur, kunnen diabetes volledig op de kop zetten. Het is belangrijk dit te bespreken met de oncoloog en diabetesbehandelaar. Een diëtist kan helpen als iemand moeite heeft met eten en misselijkheid, want het is belangrijk om voldoende voedingsstoffen binnen te krijgen. Met extra zelfcontrole houdt iemand zicht op het verloop van de glucosewaarden. Bewegen heeft een positief effect op diabetes maar ook op kanker. Daarom krijgen mensen tegenwoordig al tijdens een chemokuur het advies hun conditie en spierfuncties waar mogelijk op peil te
houden.

Wat doet de combinatie diabetes en kanker met de kwaliteit van leven?
"In studies rapporteren mensen met diabetes en kanker een slechtere kwaliteit van leven in vergelijking tot mensen die alleen diabetes of alleen kanker hebben. De impact van beide aandoeningen is groot. Het is meer dan de som der delen. Hierbij gaat 1 + 1 = 3 echt op. Ook zien we dat hoe slechter de kwaliteit van leven, hoe minder lichamelijk actief mensen zijn. Dit is begrijpelijk, maar wel jammer. Bewegen is goed voor zowel de prognose van kanker als voor diabetes. Dan denk ik niet aan een marathon lopen, maar aan dagelijks een flink blokje om. Zorgen dat je lichamelijke conditie op peil blijft. Ik denk dat daar nog veel winst te halen is."

De laatste jaren is insuline in de media soms bestempeld als risicofactor bij kanker. Klopt dit?
"Bepaalde internationale wetenschappelijke publicaties suggereerden dat insulinegebruik de prognose van kanker verslechtert. Ook zou het de kans op kanker verhogen. Vooral in Amerika wordt dat dan al snel gehypet. Maar het effect van insuline op kanker is nooit écht goed onderzocht en er worden dan ook veel kritische kanttekeningen bij deze publicaties geplaatst."

Iedereen aan de metformine?
"In Amerika wordt metformine als een soort wonderdrug gepromoot in allerlei bladen", aldus Van de Poll. "Dit medicijn, dat mensen met diabetes type 2 vaak gebruiken, zou preventief werken tegen kanker en ook de kanker remmen bij mensen die het al hebben. Ik ben hier heel kritisch over. Pas de laatste jaren komt de bewustwording op gang dat deze ziekten elkaar beïnvloeden. Daarop worden oude onderzoeksgegevens opnieuw geanalyseerd. Maar je weet niet of dit betrouwbaar is, want er kunnen allerlei verstorende effecten meespelen. Momenteel lopen er nieuwe studies naar het effect van metformine op kanker. We moeten deze resultaten afwachten voordat we metformine kunnen omarmen als een soort wonderdrug."

Zijn de behandeling van diabetes en kanker goed op elkaar afgestemd?
"In de geneeskunde worden veel ziekten los van elkaar behandeld, maar gelukkig komt er steeds meer aandacht voor de samenhang tussen verschillende aandoeningen. Ik adviseer mensen altijd hun diabetes ter sprake te brengen bij de oncoloog. Ga er niet vanuit dat hij of zij overal rekening mee houdt. Vraag hoe hij aankijkt tegen de combinatie van diabetes en kanker, en of dit zijn keuzes in de behandeling beïnvloedt. Soms is het ook zinvol om te vragen of de oncoloog contact opneemt met de diabetesbehandelaar. Zeker als iemand er zelf niet uitkomt."

Hebben mensen veel last van de nasleep van kankerbehandeling?
"Soms kampen mensen nog jaren met vermoeidheid, neuropatische - en seksuele klachten, complicaties die ook veel gezien worden bij diabetes. Mensen vinden het moeilijk om dit te bespreken. Ze zijn dankbaar dat ze kanker hebben overleefd en willen niet zeuren. Toch is het goed deze klachten te bespreken met de behandelaar, want misschien is er wel iets aan te doen."

Tot slot, wat vinden mensen erger: diabetes of kanker?
"Kanker wordt nog steeds gezien als een ziekte met een grotere kans op sterfte. Deze gedachte kan de motivatie om goed voor de diabetes te zorgen wegnemen. Maar steeds meer mensen overleven deze ziekte. Borstkanker heeft een vijfjaaroverleving van 90%, dikke darmkanker van 60%. Daarom is het zo belangrijk een goede diabetesinstelling na te streven."



 

facebook google plus



Lonneke
Professor dr. Lonneke van de Poll begeleidt kankeronderzoek bij het Integraal Kankercentrum Zuid (IKZ) in Eindhoven. Daarnaast is ze als hoogleraar verbonden aan de Universiteit van Tilburg en lid van de internationale onderzoeksconsortium voor studies naar diabetes en kanker