logo bloedsuiker
    Uitgave 5 - 2013, jaargang 28
Een vervelend gevoel in de bovenbuik

Hans Kooistra (41) heeft de laatste tijd regelmatig een vervelend gevoel in de bovenbuik, vaak na het eten, en soms ook echt buikpijn. Andere keren heeft hij tijdens de maaltijd snel een vol gevoel. Kunnen deze klachten samenhangen met zijn diabetes? Hans heeft type 1 diabetes sinds zijn achtste. De regulatie van de diabetes is, afgezien van zijn studietijd, altijd stabiel geweest. Hij gebruikt al jaren eenmaal daags langwerkende insuline en
bij de maaltijden ultrakortwerkende insuline. 

Hoe werkt de maag?
De maag ligt in de bovenbuik direct onder het middenrif. Voedsel en drinken komen via de slokdarm in de maag. De maag heeft verschillende functies. Zo wordt voedsel er tijdelijk opgeslagen en vermengd met maagzuur. Dit laatste helpt bij de spijsvertering. Cellen van de maagwand kunnen maagzuur, zoutzuur, maken. Andere cellen van de maagwand produceren enzymen die eiwitten in de voeding splitsen. Bij de overgang van de maag naar de darm reguleert een ronde spier, de pylorus, de afgifte van maaginhoud naar de darm. Het eerste stuk van de darm na de maag heet de twaalfvingerige darm. Het spierweefsel in de maagwand dient om de maaginhoud voort te stuwen. Het autonome zenuwstelsel, het zenuwstelsel wat allerlei lichamelijke processen regelt zonder dat je je daarvan bewust bent, is ook betrokken bij deze beweging van de maag.

Klachten van maag en slokdarm bij diabetes
Maagklachten komen regelmatig voor, ook bij mensen met diabetes. Maagklachten kunnen door verschillende oorzaken ontstaan. Bekende oorzaken zijn een ontsteking van het maagslijmvlies (gastritis), een maagzweer (ulcus) of maagklachten zonder dat er bij onderzoek van de maag een duidelijke afwijking te zien is (dyspepsie). Als de maag niet meer goed kan samenknijpen kan dat klachten geven. Dit wordt gastroparese, verlamming van de maag, genoemd. Vooral als iemand lang diabetes heeft, is de kans op maagklachten en gastroparese groter.


Scheur in het middenrif
Als de overgang tussen de maag en de slokdarm niet goed
sluit, wordt dat een hernia diafragmatica genoemd, een breuk in het middenrif, in de volksmond ook wel een ‘scheur' in het middenrif. Hierbij kan maagzuur makkelijker in de slokdarm komen en daar irritatie of ontsteking veroorzaken. Dit terugstromen van maagzuur wordt reflux genoemd en kan zuurbranden of een pijnlijk of beknellend gevoel achter het borstbeen veroorzaken. Bij lang bestaande type 1 diabetes kan de bewegelijkheid van de slokdarm minder goed zijn.

Hoe vaak komen de klachten voor?
Bij een onderzoek waaraan meer dan 1000 mensen met diabetes deelnamen bleek bijna een derde van de mensen klachten van verstopping te hebben en bijna een vijfde reflux. In dit onderzoek kwam bovenbuikspijn voor bij veertien procent van de mensen met diabetes en buikpijn bij elf procent. Mensen met een slechte regulatie van diabetes hadden meer kans op deze klachten, en mensen die al een bepaalde complicatie van diabetes hadden, zoals retinopathie of microalbuminurie, hadden een twee keer zo hoge kans op deze verschillende buikklachten. De schatting is dat gastroparese voorkomt bij twintig tot veertig procent van de mensen die lang type 1 diabetes hebben.

Wat is gastroparese?
De maag moet het eten en drinken naar de twaalfvingerige darm voortstuwen. Bewegelijkheid van de maag is dus belangrijk. De maag is minder goed bewegelijk bij hoge glucosewaarden, en beter bewegelijk bij te lage waarden.

Ook kan de bewegelijkheid van de maag slechter worden als
iemand al langer diabetes heeft, ongeacht de glucosewaarde op dat moment. Als de bewegelijkheid echt aangetast is wordt dat gastroparese, verlamming van de maag, genoemd.

Gastroparese en hypo's
Gastroparese geeft klachten van misselijkheid, snel een vol
gevoel bij het eten, soms braken, een opgeblazen gevoel en pijn in de bovenbuik. Bij deze aandoening kan het afstemmen van insuline en voeding lastiger worden: als voeding immers in de maag blijft, terwijl de snelwerkende insuline tijdens de maaltijd gespoten is, kan dat tot hypo's leiden. Omgekeerd kan de glucosewaarde een paar uur later juist hoger zijn, omdat de hoeveelheid koolhydraten vertraagd alsnog in de darm komt, terwijl de kortwerkende insuline(deels) is uitgewerkt.


Gastroparese aantonen
Een gastroparese kan op verschillende manieren aangetoond
worden. Zo zal een nuchtere patiënt bij een gastroscopie (de arts bekijkt de binnenbekleding van de slokdarm, maag en het begin van de twaalfvingerige darm met een flexibele slang) nog opvallend veel voedselresten in de maag hebben. Bij onderzoek waarbij de patiënt contrast moet drinken of met een slangetje
toegediend krijgt, kan de radioloog op de monitor zien dat de maag te weinig beweegt. Dit heet een passagefoto. Ook kan gemeten worden hoe lang de maag erover doet om een gestandaardiseerde hoeveelheid voedsel voort te stuwen. Iemand moet dan een maaltijd, meestal een pannenkoek, met een klein beetje radioactief materiaal eten. Met de scanner kan gemeten worden hoe lang het duurt tot de radioactieve pannenkoek uit de maag gestuwd is.

Gastroparese behandelen
Bij mensen die als gevolg van gastroparese veel last van
misselijkheid hebben, kunnen medicijnen zoals metoclopramide goed helpen. Het antibioticum erythromycine kan de bewegelijkheid van de maag verbeteren, maar dit middel wordt in principe alleen kortdurend voor dit doel gebruikt. Als de klachten te ernstig zijn en het moeilijk is om voldoende te voeden, dat is gelukkig zeldzaam, kan een soort pacemaker geplaatst worden die de spieren van de maag stimuleert, waardoor eten weer voortgestuwd kan worden.


Medicijnen en maagklachten
Verschillende medicijnen kunnen maagklachten veroorzaken. Vooral aspirine, ascal en de pijnstillers diclofenac, ibuprofen, naproxen en indomethacine kunnen een maagzweer veroorzaken. Het gebruik van een maagzuurremmer beschermt daar weer tegen. Metformine kan verschillende klachten van maag en darmen veroorzaken, niet alleen diarree, maar ook pijn in de maagstreek. Exenatide en liraglutide, nieuwe medicijnen die bij de behandeling van diabetes, in combinatie met obesitas, gebruikt worden veroorzaken vaak enige misselijkheid. Bij het gebruik van deze medicijnen is de ontlediging van de maag vertraagd, en bovendien het verzadigingsgevoel na het eten beter.

De klachten van Hans Kooistra
Bij onderzoek bleek Hans Kooistra inderdaad een diabetische
gastroparese te hebben. Met de diabetesverpleegkundige en diëtiste samen werden de maaltijden, tussendoortjes en het insulineschema aangepast. Hij heeft nu veel minder hypo's. Helaas nog wel af en toe het vervelende gevoel in de bovenbuik, maar niet in die mate dat hij er medicijnen voor nodig heeft.



 

facebook google plus



victor en eelco
Wilt u een casus voorleggen aan Eelco Meesters en Victor Gerdes, internisten en hoofdredacteuren van Bloedsuiker? Mail deze naar: redactie@bloedsuiker.nl