logo bloedsuiker
    Uitgave 5 - 2013, jaargang 28
Wat ziet de dokter in het bloed?

Het bloed van mensen met diabetes wordt regelmatig onderzocht in het laboratorium. Wat wordt er onderzocht en wat betekenen die tests?

En bij het Slotervaartziekenhuis krijgen mensen met diabetes sinds kort een thuisprikset mee zodat ze de deur niet meer uithoeven om hun HbA1c te laten bepalen. Klinisch chemicus Dennis Poland legt uit hoe dit werkt.


HbA1c
Om een indruk te krijgen van de bloedsuikerspiegel over een periode van zes tot acht weken wordt het HbA1c bepaald. In het algemeen is het voldoende om het HbA1c twee keer per jaar te meten, maar het komt ook vaak voor dat iemand elke drie maanden geprikt wordt. Hoe vaak controles worden uitgevoerd, kan dus per persoon, ziekenhuis of huisartsenpraktijk verschillen, afhankelijk van onder andere leeftijd, hoe goed de diabetes onder
controle is, geldende protocollen en lopende onderzoeken en projecten.

Rode bloedcellen
De Hb in het HbA1c staat voor hemoglobine, het zuurstoftransporteiwit in de rode bloedcellen. Glucose hecht zich in het bloed spontaan aan hemoglobine en laat niet meer los. De levensduur van rode bloedcellen is gemiddeld 120 dagen, waardoor het HbA1c een indruk geeft van de glucosewaarde over de laatste zes tot acht weken. Een HbA1c-meting is betrouwbaarder dan een ‘gewone' glucosemeting, omdat het gehalte HbA1c niet beïnvloed wordt door actuele veranderingen in voeding of medicatie. Een HbA1c-bepaling is een nuttig hulpmiddel om te beoordelen of de instelling van de patiënt goed is. De streefwaarde voor HbA1c bij mensen met diabetes is lager dan 53 mmol/mol*.

C-peptide
Met deze test wordt gekeken naar de restfunctie van de alvleesklier. Hoeveel insuline wordt er nog geproduceerd? In de alvleesklier wordt pro-insuline omgezet in gelijke hoeveelheden C-peptide en insuline. Als er insuline in het bloed komt, gaat er evenveel C-peptide mee. In het laboratorium wordt die hoeveelheid C-peptide bepaald. Artsen kunnen er ook voor kiezen om de insuline te bepalen. Het nadeel kan dan zijn dat ook eventueel ingespoten insuline wordt gemeten. C-peptide is een volledig lichaamseigen stof. Deze test wordt vooral gebruikt om te bepalen of iemand, bij wie pas diabetes is vastgesteld, type 1 of type 2 heeft. Als de nuchtere C-peptide laag is, past dat bij diabetes type 1. Mensen met diabetes type 2 hebben doorgaans namelijk voldoende insuline (en dus C-peptiden) in hun bloed, maar hun insulinegevoeligheid is (sterk) verminderd.

Anti-GAD
Deze test wordt gedaan als onduidelijk is of iemand diabetes type 1 of diabetes type 2 heeft. Voor een effectieve behandeling is het zaak om te weten om welk type diabetes het gaat. Bij de bepaling van anti-GAD wordt gekeken of er sprake is van antistoffen tegen de eigen insuline producerende cellen in de alvleesklier. Normaal gesproken maakt het lichaam alleen antistoffen aan tegen binnendringende bacteriën en virussen. Soms gaat er iets mis waardoor antistoffen worden gemaakt tegen eigen cellen, weefsels of organen. Er ontstaan dan beschadigingen en ontstekingen van lichaamsweefsel en organen, in dit geval de alvleesklier. Een verhoogde waarde anti-GAD is vrijwel zeker een bewijs voor diabetes type 1. Naast de GAD-antistoffen worden bij diabetes type 1 ook andere antistoffen gevonden, zoals IA2-antistoffen en antistoffen tegen insuline. De Anti GAD wordt vaak getest in combinatie met antistoffen tegen IA2. IA2-antistoffen worden vaker positief gevonden bij kinderen met diabetes type 1 en GAD-antistoffen worden vaker positief gevonden bij volwassenen met diabetes type 1.

Kreatinine
Kreatinine is een afvalproduct dat ontstaat bij de afbraak van
kreatine in de spieren. Kreatine speelt een rol bij de productie van energie die nodig is voor de werking van de spieren. Kreatinine wordt uit het bloed gehaald door de nieren en via de urine uitgescheiden. De bloedspiegels van kreatinine zijn een goede maat voor de nierfunctie. Het kan zijn dat de nieren niet goed in staat zijn deze afvalstof te lozen. De functie van de nieren is dan niet optimaal. De hoeveelheid kreatinine die het lichaam produceert, is afhankelijk van de lichaamslengte en spiermassa. Mannen hebben veelal een iets hogere kreatinineconcentratie in hun bloed dan vrouwen en kinderen. Een duidelijk verhoogde kreatininewaarde bij mensen met diabetes kan bijvoorbeeld duiden op een verminderde nierfunctie.

Eiwit in urine
De nieren werken als een zeef en filteren afvalstoffen uit het bloed. Eiwitten horen niet door deze zeef te gaan, maar door een hoge bloeddruk of ontsteking van de wand van de bloedvaten in de nieren, kunnen er toch eiwitten ‘weglekken'. Dat duidt erop dat de nieren hun werk minder goed doen. De nierfunctie moet goed in de gaten worden gehouden. Alleen urineonderzoek in het laboratorium geeft een betrouwbare uitslag. In de urine wordt meestal het eiwit albumine gemeten. Bij kleine hoeveelheden eiwit in de urine wordt dat microalbuminurie genoemd. Als er meer eiwit in de urine is, kan in plaats van albumine ook de totale hoeveelheid eiwit in de urine gemeten worden. Thuistests met een urinestrip zijn niet gevoelig genoeg. In principe wordt elk jaar onderzocht of er eiwitten in de urine zijn aan te tonen.

Leverenzymen
Om de leverfunctie te onderzoeken, wordt het bloed gecontroleerd op de enzymen ALAT en ASAT. Vooral relevant bij mensen met diabetes type 2. Als het lichaam ongevoelig is voor insuline is de suikerstofwisseling verstoord en blijft de bloedsuikerspiegel hoog. Het teveel aan suikers wordt in de lever omgezet in vetten en opgeslagen. Leververvetting kan de lever(functie) beschadigen. In dat geval lekken de enzymen ALAT en ASAT vanuit de lever in het bloed. Er hoeven dan nog niet direct lichamelijke klachten te zijn, maar ingrijpen is wel noodzakelijk om verdere schade te voorkomen of te beperken. De bloeduitslagen worden vergeleken met de uitslagen van andere levertesten, zoals alkalische fosfatase en gamma-GT (ook wel GGT of ƴ-GT). Juist de combinatie geeft informatie over de ernst van eventuele leverafwijkingen.

Lipidenprofiel
Bij mensen met diabetes wordt vaak ook een lipidenprofiel bepaald, een profiel van vetten in het bloed. Het profiel bestaat uit verschillende  lipiden: totaal cholesterol, LDL- en HDL-cholesterol en triglyceriden. Aan de hand van de bloeduitslagen in combinatie met de aanwezigheid van risicofactoren kunnen artsen het risico op het krijgen van hart- en vaatziekten inschatten. Een grote hoeveelheid LDL-cholesterol vergroot de kans op hart- en vaatproblemen; HDL-cholesterol voert vet juist af, een hogere waarde hiervan is juist gunstig. Triglyceriden zijn de vetvoorraad in het lichaam en worden voor een groot deel opgeslagen in vetweefsel.

Een nieuwe manier om het HbA1c te meten
De beste manier om het HbA1c te meten is in het laboratorium. Er zijn apparaten in de handel die de patiënt en huisarts in staat stellen het HbA1c zelf te bepalen. Op dit moment nog een absolute afrader, aldus klinisch chemicus Dennis Poland van het Slotervaartziekenhuis in Amsterdam. "De apparaten zijn niet alleen duur in zowel aanschaf als gebruik, maar vooral ook onnauwkeurig. De afwijkingsmarges zijn te groot. In het laboratorium is de bepaling van de HbA1c het meest betrouwbaar. En sinds kort hoef je daar bij ons de deur niet meer voor uit. Onze patiënten krijgen op de diabetespoli een plastic envelop mee naar huis met daarin een informatiefolder, een laboratoriumformulier, een prikker en een bloedverzamelkaartje. Twee weken vóór hun controleafspraak verzamelen onze patiënten thuis een paar druppels bloed op het verzamelkaartje. Dat sturen ze samen met het laboratoriumformulier zonder kosten terug naar het laboratorium. Daar wordt in het bloed op het verzamelkaartje het HbA1c bepaald. Zo hoef je én de deur niet uit én je hebt een nauwkeurige HbA1c-bepaling. Bovendien is het minder belastend, want een vingerprikje volstaat. Patiënt- en vooral kindvriendelijker."

*Tot april 2010 werd het HbA1c in percentages (%) weergegeven. De nieuwe waarde 53 mmol/mol was voorheen 7%. De formule is: nieuw = 10,9 x oud -23,5 (of oud = 23,5 + nieuw: 10,9).

Moeite met rekenen? Download een app: HbA1c converter.

Kijk ook eens op www.uwbloedserieus.nl/


facebook google plus



medisch bloed dennis poland
Klinisch chemicus Dennis Poland van het Slotervaartziekenhuis in Amsterdam


medisch bloed hba1c thuisprikset
Dennis Poland: ďSinds kort hoeven patiŽnten van ons de deur niet meer uit om hun HbA1c te laten bepalen. Ze krijgen op de diabetespoli een plasticenvelop mee naar huis met daarin een informatiefolder, een laboratoriumformulier, een prikker en een bloedverzamelkaartje. Twee weken vůůr hun controleafspraak verzamelen ze thuis een paar druppels bloed op het verzamelkaartje. Dat sturen ze kosteloos naar het laboratorium. Daar wordt het HbA1c bepaald. Dit is minder belastend voor de mensen, want een vingerprikje volstaat. PatiŽnt- en vooral kindvriendelijker.Ē


medisch bloed test knip


medisch bloed test reageerbuis