logo bloedsuiker
    Uitgave 2 - 2013, jaargang 28
Waardoor wordt mijn nierfunctie slechter?
Mevrouw de Jong (38) heeft sinds haar dertiende type 1 diabetes. Zij heeft twee gezonde kinderen van elf en veertien. Tot haar 31ste had zij nauwelijks last van diabetescomplicaties. Toen bleek zij microalbuminurie (eiwituitscheiding via de urine) te hebben. De internist gaf haar lisinopril tabletten. Zij had af en toe blaasontstekingen en twee keer een pijnaanval door nierstenen. Twee jaar geleden was voor het eerst ook de kreatininewaarde, een waarde in het bloed die als maat voor de nierfunctie wordt gebruikt, niet goed. Zij vraagt zich af of dit kan komen door haar diabetes, blaasontstekingen en/of nierstenen?

Diabetische nefropathie
Diabetes kan nierschade veroorzaken. Er zijn verschillende factoren die daaraan kunnen bijdragen. Bij de behandeling van diabetes wordt daarom ook op de nierfunctie gelet en op factoren die kunnen bijdragen aan nierschade. Echter, niet alle nierproblemen bij mensen met diabetes zijn het gevolg van diabetes.

Geen klachten, toch schade
Het Griekse woord voor nier is nefron. Nefropathie betekent ziekte, of schade, van de nier. De nierschade bij diabetes ontstaat heel geleidelijk in de loop van jaren. Zowel bij type 1 diabetes als bij type 2 diabetes bestaat de kans op diabetische nefropathie. De meeste mensen met diabetes merken hier niets van. Bij sommige mensen met diabetes kan de nierfunctie echter zo verslechteren dat zij wel klachten krijgen, of zelfs dialyse of een niertransplantatie nodig hebben.

Hoe ontstaat diabetische nefropathie?
De nier is een orgaan waarin vele kleine bloedvaten filters vormen. In de nieren wordt urine geproduceerd. Dat is nodig om water en afvalstoffen uit het lichaam kwijt te kunnen raken. Door hoge bloedsuikerwaarden kan schade aan de kleine bloedvaten ontstaan op verschillende plaatsen in het lichaam. In de nier zijn de filters gevoelig voor deze schade. Als er in de urine een kleine hoeveelheid eiwit aangetoond wordt, is dit het eerste teken van nefropathie. Er is dan al forse schade aan de filters, maar de nier kan dan nog goed alle afvalstoffen en water uitscheiden. Iemand heeft dan nog geen klachten. Naast de hoge glucosewaarden, is een verhoogde bloeddruk de belangrijkste bijkomende factor bij het ontstaan en de verslechtering van de nierfunctie. Daarnaast speelt ook aanleg een rol: sommige mensen met diabetes zijn gevoeliger voor deze problemen dan anderen.

Behandeling en beloop van diabetische nefropathie
Helaas kan nierschade door diabetes niet ongedaan gemaakt worden. Jaarlijks wordt het bloed van iemand met diabetes gecontroleerd op albumine (een eiwit) in de urine. Op het moment dat er teveel albumine in de urine zit, zijn maatregelen nodig om verdere verslechtering tegen te gaan. Om te beginnen is een beperking van de hoeveelheid zout in de voeding tot maximaal 6 gram per dag van belang. De meeste mensen eten dagelijks 8 tot 12 gram. Ook kan het nodig zijn de hoeveelheid eiwit in de voeding te beperken. De arts geeft bloeddrukverlagende medicijnen die een gunstig effect op de nierfilters hebben: een ACE-remmer of een angiotensine receptor blokker.

Vermoeidheid, verminderde eetlust en bloedarmoede
In de loop van jaren raakt de nier verder beschadigd en zal meer moeite krijgen bij het uitscheiden van afvalstoffen. Als de nierfunctie aanzienlijk is aangetast, ontstaan er ook klachten. Dat is meestal pas het geval als de functie onder de dertig procent van de oorspronkelijke functie gedaald is. Dit wordt ook wel chronische nierinsufficiëntie genoemd. Hierbij kunnen onder andere klachten van vermoeidheid, verminderde eetlust en bloedarmoede ontstaan. Als er minder dan tien procent van de oorspronkelijke functie over is kan dialyse of niertransplantatie nodig zijn.

Andere factoren die de nierfunctie kunnen verslechteren
Naast hoge bloedglucosewaarden en hoge bloeddruk, bestaan er veel verschillende aandoeningen en factoren die de nierfunctie kunnen aantasten. Sommige zijn zeldzaam, andere komen veel voor:
  • Nierbekkenontsteking

Mensen met diabetes hebben vaker infecties dan anderen. Vooral bij vrouwen met diabetes komen urineweginfecties vaker voor. Een blaasontsteking heeft geen slechte invloed op de nierfunctie. Echter, als de infectie opstijgt naar de nier ontstaat een nierbekkenontsteking, die de functie wel kan doen verslechteren.

  • Niet goed kunnen uitplassen

Diabetes kan ook schade aan zenuwen veroorzaken, neuropathie. Bij neuropathie kan de functie van de blaas minder goed zijn en kan er urine achterblijven na het plassen. Als iemand met diabetes moeite heeft met goed uitplassen, is de kans op blaasontstekingen en nierbekkenontsteking groter.


  • Belemmerde afvoer

Nierstenen komen niet vaker voor bij mensen met diabetes, maar mensen met diabetes kunnen ze natuurlijk wel krijgen. Een niersteen veroorzaakt vooral klachten van krampende pijn als de urineleider de steen naar buiten perst. Dit wordt een niersteenkoliek genoemd. Een niersteen kan ook bloed in de urine veroorzaken. Vaak heeft een niersteen geen invloed op de nierfunctie, maar als de niersteen de afvoer van de nier belemmert of een infectie van de nier veroorzaakt, heeft dat wel gevolgen. Ook gebruiken mensen bij een niersteenkoliek nogal eens pijnstillers zoals diclofenac, naproxen of indomethacine (NSAIDs) die slecht voor de nierfunctie kunnen zijn.


  • Geneesmiddelen

Pijnstillers uit de categorie NSAIDs kunnen slecht zijn voor de nieren, maar ook verschillende andere geneesmiddelen kunnen de nierfunctie verslechteren. Als iemand veel geneesmiddelen gebruikt of naast diabetes andere aandoeningen heeft, is de kans daarop groter. Röntgencontrast wat in de bloedbaan gespoten wordt om bepaalde scans te maken, kan bij mensen met kwetsbare nieren een ongunstig effect hebben.


  • Extreem lage bloeddruk

Voor de nier is een goede bloedvoorziening van groot belang. Als iemand door ernstige ziekte kortdurend een veel te lage bloeddruk heeft, veroorzaakt dat soms ook een verslechtering van de nierfunctie.


  • Een nierinfarct

Een nierinfarct ontstaat als in één van de grotere slagaderen van de nier een stolsel gevormd wordt, bijvoorbeeld door ernstige aderverkalking. Hierdoor kan een stuk van de nier geen zuurstof meer krijgen en afsterven.


  • Vasculitis

Ook kunnen de bloedvaten van de nier ontstoken zijn door een verkeerde regulatie van het immuunsysteem. Dit wordt vasculitis genoemd. Hierbij kan ook een ontsteking in de nierfilters ontstaan.

Hoe zit het met mevrouw de Jong?
Mevrouw de Jong heeft al zeven jaar diabetische nefropathie. Deze kan op zich al de verslechtering van de nierfunctie veroorzaken. Nierstenen zijn zoals aangegeven niet vaak de oorzaak, maar, het is ook niet uitgesloten dat zij toch hebben bijgedragen aan een opstijgende infectie van het nierbekken of een belemmering van de afvloed. Daarnaast neemt mevrouw de Jong altijd diclofenac tabletten bij de niersteenkoliek en haar maandelijkse menstruatie. Een vriendin had daar zo'n baat bij. De internist raadt haar nu aan deze tabletten niet meer te gebruiken en gaat verder onderzoek doen naar de verslechtering van de nierfunctie.

facebook google plus



victor en eelco
Wilt u een casus voorleggen aan Eelco Meesters en Victor Gerdes, internisten en hoofdredacteuren van Bloedsuiker? Mail deze naar: redactie@bloedsuiker.nl