logo bloedsuiker
    Uitgave 10 - 2012, jaargang 27
Wat doen antidepressiva met de diabetesregulatie?

Mensen met een depressie hebben moeite met de regulering van hun diabetes. Een goede behandeling lijkt op zijn plaats. Maar gaan antidepressiva en diabetes goed samen? En hoe staat het met antipsychotica?

Eén op de vijf
Diabetes maakt vatbaar voor depressies. Eén op de vijf mensen met diabetes krijgt ooit een depressie. Het is niet duidelijk wat de kip of het ei is. Maken de hoge glucosewaarden mensen kwetsbaar voor een depressie, of worden ze depressief van de ziektelast die diabetes met zich meebrengt? Omgekeerd blijken depressieve mensen ook een verhoogde kans te hebben om diabetes te krijgen.

Zoek hulp
"Blijf niet te lang rondlopen met een depressie", is het advies van Wim van Oven. Hij is somatisch arts bij de GGZ in Drenthe en als zodanig nauw betrokken bij de behandeling van depressieve en psychotische mensen met diabetes. "Dit advies geldt voor alle mensen met een depressie. Als een depressie lang duurt of intens is, is het goed hier wat aan te doen. Depressieve mensen zorgen minder goed voor zichzelf. En juist omdat de behandeling van diabetes valt of staat bij de zelfzorg, is het belangrijk niet te lang aan te modderen met een depressie. Zoek hulp. Stap naar de huisarts. Soms zijn enkele gesprekken met de huisarts voldoende, een andere keer is de gang naar een psycholoog of psychiater nodig."

Somber zonder reden
Iedereen voelt zich weleens somber, maar wanneer is er sprake van een depressie? Van Oven: "Somberheid is een menselijke reactie. Als dit invoelbaar is, bijvoorbeeld je hebt je moeder verloren, dan is het een normale rouwreactie. Je spreekt pas over een depressie als deze gevoelens abnormaal lang duren of zo diep gaan dat ze je hele leven verstoren. Een depressie kan ook zomaar ontstaan, zonder dat het een reactie is op een gebeurtenis. Er gaat dan in het lichaam, vooral in ons brein, iets fout." Depressieve mensen kunnen vaak nergens meer van genieten. Andere symptomen zijn: slaapstoornissen, diepe gevoelens van somberheid vroeg in de ochtend, concentratieproblemen en schuldgevoelens.

SSRI's
Een depressie kan behandeld worden met antidepressiva. Bij de keuze van een middel is het belangrijk rekening te houden met de diabetes. Van Oven: "De middelen beïnvloeden namelijk de energiehuishouding en daarmee ook de glucosestofwisseling. Sommige middelen gooien de diabetesinstelling overhoop en verergeren de ernst van de diabetes. Andere middelen werken gewichtstoename in de hand. Middelen die diabetes relatief met rust laten en geen gewichtstoename geven zijn de SSRI's."  Onder deze SSRI's (selectieve serotonine-heropname-remmers) vallen onder meer: citalopram, fluoxetine, fluvoxamine, paroxetine, sertraline en venlafaxine.

Extra zelfcontrole
Bij het gebruik van antidepressiva is het belangrijk alert te zijn op de interactie met diabetes. "Ik raad mensen altijd aan om de glucosewaarden extra in de gaten te houden, zeker in het begin. Op die manier wordt duidelijk hoe je lichaam reageert op het middel. Dit kan per persoon en per antidepressivum verschillen. Gaat de diabetes uit de pas lopen of is er sprake van gewichtstoename, overleg dan met de behandelaar wat je moet doen: stoppen of wellicht een ander middel proberen."

Buiten de realiteit
Een ander ziektebeeld in de geestelijke gezondheidszorg is de psychose. "Psychose is een containerbegrip, het kan voorkomen bij verschillende aandoeningen", legt Van Oven uit. "Kenmerkend is dat mensen tijdens een psychose buiten de realiteit staan, al dan niet tijdelijk. Ze horen stemmen of zien dingen die er niet zijn, hebben gedachten die niet kloppen. Als het een reactieve psychose is, bijvoorbeeld na een traumatische ervaring, komen mensen er dikwijls weer uit. Bij schizofrenie is er vaak sprake van een chronisch wordende psychose. Deze is meestal mede erfelijk bepaald en moeilijker te behandelen."

Bijwerkingen antipsychotica
De behandeling van lichamelijke klachten bij mensen met een psychose is bij uitstek het terrein van Van Oven. Bij de GGZ is hij verantwoordelijk voor de poli metabole stoornissen, ofwel de behandeling van mensen met (pre)diabetes, verstoorde cholesterolwaarden en een hoge bloeddruk. Metabole stoornissen worden veel gezien bij mensen met schizofrenie en psychosen, vaak mede als gevolg van het gebruik van antipsychotica. Deze middelen hebben de vervelende bijwerking dat ze effect hebben op de energiehuishouding, eet- en gewichtsregulatie en de glucose- en vetstofwisseling. Van Oven: "Mensen die antipsychotica gebruiken worden vaak fors zwaarder. Ze krijgen vooral veel, ongezond, buikvet. Dit heeft weer effect op de insulinegevoeligheid, het cholesterolgehalte en de bloeddruk. Als gevolg hiervan hebben schizofrene mensen twee keer zo vaak hart- en vaatziekten. Zij leven gemiddeld vijftien jaar korter en hebben 3,5 keer meer kans op diabetes. Bij familieleden van mensen met schizofrenie komt diabetes tweemaal zoveel voor, erfelijke factoren spelen dus ook een rol."

Strenge monitoring
Van Oven vond een aantal jaar terug dat er te weinig gedaan werd aan de ziekmakende bijwerkingen van antipsychotica. Hij zegt: "Er woei een Jan Salie geest in Nederland. Men dacht: wat wil je nou doen voor deze ernstig zieke mensen? Voor ons was dit reden een protocol te ontwikkelen met als doel de risico's van deze ziekmakende bijwerkingen te verminderen. In dit protocol, dat inmiddels bij de GGZ-en goed is geïmplementeerd, pleiten we voor een strenge monitoring van het ontstaan van metabole stoornissen. Zodra mensen starten met antipsychotica wordt onder meer het HbA1c nauwlettend gevolgd. Stijgt deze, dan adviseert het protocol bij personen met obesitas en verschillende risicofactoren al in een heel vroeg stadium metformine te overwegen, al bij een HbA1c van 42 mmol/mol (6%). Daarnaast krijgen de mensen leefstijladviezen. De mensen balen enorm dat ze veel aankomen van antipsychotica. Ze zijn dan ook erg gemotiveerd mee te werken aan deze therapie."

Het protocol is in 2011 landelijk geaccepteerd bij de artsen die psychiatrische mensen lichamelijk behandelen.

facebook google plus



depressie
Wim van Oven, somatisch arts bij de GGZ in Drenthe: “Depressieve mensen zorgen minder goed voor zichzelf. En juist omdat de behandeling van diabetes valt of staat bij de zelfzorg, is het belangrijk niet te lang aan te modderen met een depressie”


online hulp toetsenbord
Online hulp bij depressies
Wilt u graag weten of u somber bent of misschien wel depressief? Op www.diabetergestemd.nl kunt u anoniem een zelftest doen. Ook kunt u hier online een therapie volgen die speciaal is ontwikkeld voor mensen met diabetes met depressieve klachten. U leert positiever in het leven staan, krijgt zicht op de samenhang tussen diabetes en somberheidsklachten en desgewenst psychologische begeleiding op afstand. Diabetergestemd.nl is ontwikkeld door het VUmc in samenwerking met het Trimbosinstituut. Op de site kunt u zien of uw zorgverzekeraar de online therapie vergoedt.


Maken de hoge glucosewaarden mensen kwetsbaar voor een depressie, of worden ze depressief van de ziektelast die diabetes met zich meebrengt?