logo bloedsuiker
    Uitgave 10 - 2011, jaargang 26
Maak hypo’s bij diabetes type 2 bespreekbaar
Math Joosten (77) heeft diabetes type 2 en is hart- en longpatiënt. Hij had altijd veel last van hypo’s, waarbij hij soms buiten bewustzijn raakte. Hierin kwam verandering nadat in overleg met zijn internist de medicatie werd aangepast.

Bij mensen met diabetes type 2 is de glucosehuishouding verstoord. Het lichaam is ongevoelig geworden voor insuline en/of maakt te weinig van dit bloedglucoseverlagende hormoon aan. Als gevolg hiervan stijgen de glucosewaarden in het bloed. Onder meer om de schade hiervan te voorkomen, krijgen mensen met diabetes tabletten, GLP-1 therapie of insuline om de glucose in het bloed te verlagen. Als gevolg van bepaalde tabletten en insuline kan de bloedglucose ook te veel zakken, met een hypoglykemie (hypo) tot gevolg. Dit kan gebeuren op momenten dat er teveel insuline in het lichaam is, bijvoorbeeld als iemand (te) weinig eet of drinkt, veel beweegt of alcohol heeft gedronken.

Symptomen  
Een hypo is vervelend en begint meestal met trillen, transpireren, hongergevoel, hartkloppingen en prikkelbaarheid. Als iemand op dat moment koolhydraten eet of drinkt, wordt verdere daling van de bloedglucose voorkomen. Reageert iemand niet op de eerste symptomen van een hypo, dan kan de bloedglucose verder dalen met sufheid, wazig zien, spiertrekkingen en in een enkel geval een hypoglykemisch coma (bewusteloosheid) tot gevolg. Welke symptomen er optreden en bij welke glucosewaarde, is bij iedereen anders. Over het algemeen wordt gesproken van een hypo bij een glucosewaarde < 3,5 mmol/l*.

Hypo te lijf
Zodra u een hypo voelt aankomen, moet u iets koolhydraatrijks drinken of eten, bijvoorbeeld vier dextrotabletten of ten minste dertig gram suiker. Hierdoor stijgt het bloedglucosegehalte en verdwijnt meestal de hypo. Een enkele keer kan het gebeuren dat u door een hypo het bewustzijn verliest. Dan kan een arts een glucoseoplossing in de ader spuiten of glucagon (een hormoon waarvan de glucosewaarde gaat stijgen) onder de huid of in de spier toedienen. Dit laatste kan eventueel ook door een naaste gedaan worden. Nadat u weer bij bewustzijn komt (binnen twee à drie minuten na glucosetoediening, binnen vijftien minuten na glucagoninjectie) krijgt u alsnog koolhydraatrijke voeding.
NHG-standaard 2006

Anticiperen
Uit onderzoek blijkt dat 67% van de mensen met diabetes type 2 bang is voor hypo’s en dat 60% een hypo en/of hypogevoelens heeft gehad de laatste twaalf maanden**. Dr. Alexander Stork, internist-vasculair geneeskundige in het St. Anna Ziekenhuis in Eindhoven/Geldrop vertelt: ‘Hypo’s bij diabetes type 2 komen vaker voor dan men denkt. Om ze te voorkomen is het belangrijk
dat mensen weten wanneer ze een hypo kunnen krijgen, zoals na zware lichamelijke inspanning of te weinig eten. Ze kunnen er dan op anticiperen en een hypo voorkomen. Ga je bijvoorbeeld sporten, zorg dan dat je van te voren voldoende eet. Voor mensen die beschikken over een bloedglucosemeter, is het zinvol de glucose te testen voor het sporten. Blijft iemand last houden van hypo’s, dan is het belangrijk samen met de arts te kijken of de medicatie misschien moet worden aangepast.’

Overleg met internist
Bij Math Joosten werd de medicatie aangepast na een bezoek aan zijn internist. Zijn zoon Bert (40) vertelt: ‘Op een gegeven moment had mijn vader zo vaak hypo’s, dat ik hem bijna niet meer alleen durfde te laten. Zelfs mijn werk begon er onder te lijden.’ Bert woont samen met zijn vader en heeft, naast een fulltime baan in de beveiliging, de zorg voor zijn vader op zich genomen na het overlijden van zijn moeder. ‘Mijn vader spoot drie keer per dag kortwerkende insuline en daarnaast eenmaal daags langwerkende. In overleg met de internist is hij gestopt met de kortwerkende insuline en is hij naast de langwerkende insuline metformine gaan gebruiken. De langwerkende insuline moet hij nu ’s ochtends spuiten in plaats van ’s avonds. En wonderwel…..sindsdien heeft hij geen hypo meer gehad!’

Medicatie en hypo’s

Mensen met diabetes type 2 krijgen meestal als eerste metformine voorgeschreven. Dit middel veroorzaakt geen hypo’s. Te lage bloedglucosewaarden kunnen wel veroorzaakt worden door insuline of tabletten die behoren tot de groep SU-derivaten (sulfonylureumderivaten). Hieronder vallen glibenclamide, gliclazide, glimepiride en tolbutamide. Een hypo veroorzaakt door een SU-derivaat manifesteert zich vaak wat sluipender dan bij insulinegebruik.

Aanpassen van medicatie 

Door een aanpassing van de medicatie is het vaak mogelijk de hypo’s te verminderen. Welke wijziging in de behandeling het meest geschikt is, kan per persoon verschillen. Bij Math Joosten is de kortwerkende insuline weggelaten. Hierdoor zal de diabetesinstelling van vader Joosten wellicht minder goed worden, maar is de onhoudbare situatie als gevolg van de ernstige hypo’s opgelost. Vaker zal ervoor gekozen worden de dosis van het SU-derivaat of de insuline aan te passen of om over te stappen op een ander soort insuline. Stork vult aan: ‘Ook is het mogelijk om GLP1-therapie of DPP4-remmers in te zetten om de kans op hypo’s terug te brengen.’ DPP4-remmers (tabletten) en GLP-1 therapie (onderhuidse toediening) zijn relatief nieuwe medicijnen.

Vergeten te eten
‘Mijn vader heeft heel vaak een hypo gehad’, zegt Bert Joosten, die zelf ook diabetes type 2 heeft. ‘Op een gegeven moment merkte hij niet meer wanneer zijn bloedglucosespiegel laag was. Als ik in de buurt was, ging het meestal wel goed, maar het is vaak gebeurd dat hij een ernstige hypo kreeg als hij alleen thuis was. Vorig jaar heeft hij een herseninfarct doorgemaakt waardoor zijn korte termijngeheugen is aangetast. Als ik aan het werk was, kwam de thuiszorg langs voor de insuline-injecties en om het eten klaar te zetten. Mijn vader vergat dan vaak te eten met een hypo tot gevolg. Een keer viel hij en liep gekneusde ribben en blauwe plekken op. Na een hypo was hij helemaal uitgeput.’

Verminderd hypo-gevoel
Mensen die vaker een hypo doormaken, voelen na verloop van tijd de eerste waarschuwingssymptomen minder goed aankomen. Dit wordt een verminderd hypo-gevoel ofwel hypo-unawareness genoemd. Stork: ‘Het lichaam is gewend zich aan te passen, ook bij diabetes. De waarschuwingssymptomen treden dan pas op bij lagere bloedglucosewaarden. Het moment waarop je de hypo voelt aankomen, ligt dan dicht bij het moment waarop je niet meer goed kunt nadenken en handelen om de hypo onder controle te krijgen. Je raakt dan sneller buiten bewustzijn. Gelukkig kan het lichaam meestal opnieuw leren een hypo te voelen aankomen. Hiervoor is het belangrijk tijdelijk niet bij de hypogrens te komen met de bloedglucosewaarden. Dit kan door veel te meten of door tijdelijk iets hoger te gaan zitten met de bloedglucosewaarden.’

Zijn hypo’s schadelijk?
Een ernstige hypo is een aangrijpende gebeurtenis, maar zijn ze ook schadelijk? Stork: ‘Een aantal onderzoeken heeft uitgewezen dat het doormaken van hypo’s geen hersenschade tot gevolg heeft. Andere onderzoeken wijzen uit dat sommige mensen gevoelig blijken te zijn voor diepe hypo’s waardoor zij een lichte achteruitgang van de cognitieve functies (het opnemen en verwerken van informatie) hebben opgelopen. Lage glucosewaarden hebben wel invloed op het dagelijks handelen en werken. Angst voor hypo’s kan de kwaliteit van leven negatief beïnvloeden. Het doormaken van hypo’s kan ook gevolgen hebben voor de arbeidsgeschiktheid van bijvoorbeeld een vrachtwagenchauffeur of mensen die bepaalde machines moeten bedienen.’

Belasting

‘De hypo’s van mijn vader werden voor mij als mantelzorger een zware belasting’, zegt Bert Joosten. ‘Mijn werk ging er onder lijden. Ik dacht op het werk vaak aan mijn vader, belde vaak naar huis en maakte me dan weer zorgen als ik hem niet aan de lijn kreeg! Ik ging steeds slechter slapen. Als ik nachtdiensten draaide en overdag moest slapen, werd ik van elk geluidje wakker: mijn vader zou misschien wel weer een hypo kunnen hebben. Ik durfde hem op een gegeven moment niet meer alleen te laten. Vaak hebben buren of kennissen hem geholpen door hem extra eten of drinken te geven, maar we hebben ook vaak de huisarts of de ambulance gebeld. Ik weet wel hoe je glucagon moet spuiten, maar de buren niet. Hypo’s zijn afschuwelijk voor degene die ze heeft maar zeker ook voor de mantelzorger, buren en vrienden.’

Hoe kunt u hypo’s voorkomen?
  • Leer de symptomen van een hypo tijdig te herkennen
  • Spreek met uw arts over medicatie aanpassing
  • Zorg ervoor dat u altijd druivensuiker of een koolhydraatrijk drankje bij de hand heeft
  • Meet uw bloedglucose regelmatig
  • Het is belangrijk dat familie, vrienden en collega’s de symptomen van een hypo herkennen en weten wat zij moeten doen als u een hypo krijgt

*Volgens NHG-richtlijn (Nederlands Huisartsen Genootschap) is er sprake van een hypoglykemie bij een bloedglucosewaarde <3,5 mmol/l, met de daarbij passende klachten/verschijnselen.
**GAPP™Survey. Results 2010: Novo Nordisk A/S
facebook google plus



medisch bert joosten inhoud
Bert Joosten: ‘Hypo’s zijn afschuwelijk voor degene die ze heeft maar zeker ook voor de mantelzorger, buren en vrienden’


medisch bert joosten
Bert Joosten: ‘Bij mijn vader werd de medicatie aangepast en sindsdien heeft hij geen hypo’s meer’