logo bloedsuiker
    Uitgave 7 - 2011, jaargang 26
Hoera! Insuline 90 jaar
Insuline. Veel mensen met diabetes kunnen geen dag zonder. Dit jaar is het negentig jaar geleden dat het werd ontdekt. Maar wat is het eigenlijk voor stofje?

‘Samengevat is insuline een hormoon dat ervoor zorgt dat suiker uit ons bloed kan worden opgenomen door onze cellen’, vertelt Frits Holleman, internist-endocrinoloog in het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam. ‘Het wordt gemaakt in de eilandjes van Langerhans van de alvleesklier en regelt samen met de hormonen glucagon en adrenaline onze bloedglucosespiegel.’
Maakt de alvleesklier helemaal geen insuline meer aan, dan spreken we van diabetes type 1. Als de alvleesklier nog wel insuline maakt maar onvoldoende, of wanneer de cellen in het lichaam hier niet voldoende op reageren, spreken we van diabetes type 2.

Geschiedenis
Diabetes is een oude aandoening. Al in 1500 voor Christus werd de ziekte door de oude Egyptenaren beschreven. Ze hadden echter nog geen remedie. Oskar Minkowski ontdekte pas vele eeuwen later, in 1870, bij toeval dat er een stof uit de alvleesklier betrokken was bij het ontstaan van diabetes. Hij deed onderzoek naar ontstekingen van de alvleesklier en merkte dat honden diabetes kregen als hun alvleesklier werd verwijderd. Insuline zelf werd pas in 1921 ontdekt, door Frederick Banting en Charles Best. Ze slaagden er bovendien in insuline uit de alvleesklier van geslachte dieren te halen. Zo werd het mogelijk mensen met diabetes te behandelen.

NPH-insuline
De eerste insuline werd met dikke metalen naalden in het lichaam gespoten. Omdat de insuline niet zuiver was, kon dit tot heftige reacties leiden. Wetenschappers slaagden erin het zuiveringsproces te verbeteren. Een ander probleem was de korte werkingsduur van insuline, waardoor er vele injecties nodig waren. Vervelend, en reden om op zoek te gaan naar manieren om de insuline langer te laten werken. Hans Christian Hagedorn vond in 1936 zo’n methode. Hij mengde de insuline met het eiwit protamine, afkomstig van het sperma van de regenboogforel. De neutrale protaminezinkinsuline volgens Hagedorn (NPH) was een feit. Ook zink bleek overigens het effect van insuline te verlengen.

Van humaan tot modern
Tot de jaren ’70 van de vorige eeuw veranderde er niet veel op het gebied van insuline, tot onderzoekers ontdekten hoe ze uit gistcellen humane insuline konden laten maken. Deze insuline is identiek aan menselijke insuline en betekende een stap voorwaarts in de diabetesbehandeling. Toch wordt deze humane insuline door de toediening in de huid vaak onvoorspelbaar opgenomen door het lichaam. Bij mensen zonder diabetes komt de insuline rechtstreeks vanuit de alvleesklier in het bloed terecht, terwijl mensen met diabetes het onderhuids toedienen. Dit vertraagt de opname in het bloed. Daarom moet iemand die humane insuline gebruikt een half uur wachten met eten na het toedienen. Dit was precies de reden om te blijven zoeken naar insuline die sneller en voorspelbaarder wordt opgenomen. Eind vorige eeuw was dit een feit en werd er een nieuwe generatie insulines geïntroduceerd, ook wel moderne insuline genoemd. Deze insulines worden sneller in het bloed opgenomen en lijken qua werking veel meer op de insuline uit het gezonde lichaam.

Viermaal per dag

De meeste mensen met diabetes type 1 spuiten tegenwoordig viermaal per dag insuline. Eén keer langwerkende om te voorzien in de basale insulinebehoefte; het lichaam heeft immers 24 uur per dag een klein beetje insuline nodig. Daarnaast spuiten ze driemaal kortwerkende insuline om de glucosepiek na een maaltijd op te vangen. Sommige mensen spuiten twee keer per dag een insulinemix, hierin zit zowel lang- als kortwerkende insuline. ‘Nadeel van de mixinsuline is dat je hierbij niet veel zelf kunt sturen’, zegt Holleman. ‘Bij een grote maaltijd wanneer je eigenlijk meer kortwerkende insuline nodig hebt, kun je niet “wat” bijspuiten, want dan krijgt je lichaam ook meer langwerkende insuline binnen.’

Het lichaam nabootsen
Holleman verwacht dat meer mensen de komende jaren een insulinepomp gaan gebruiken. ‘Insulinetherapie probeert de natuurlijke insuline-afgifte van mensen zonder diabetes na te bootsen. Bij gezonde mensen maakt de alvleesklier insuline aan naar behoefte. Bij eten gaat de insuline in het bloed omhoog, maar bij vet eten iets minder dan bij suikerrijk eten. Bij bewegen gaat de insuline in het bloed juist weer omlaag. Dat kun je gewoonweg niet imiteren met vier insuline-injecties per dag. Met de pomp gaat dit beter, maar ook dat blijft lastig.’ Ideaal zou daarom zijn: een continue afgifte van insuline in de poortader, de ader waar ook de alvleesklier zijn insuline afgeeft. ‘Maar die methode is nog tientallen jaren weg.’

Eenmaal langwerkende
Mensen met diabetes type 2 krijgen in eerste instantie meestal tabletten voorgeschreven. Op het moment dat het niet meer lukt om met tabletten de bloedglucosespiegel voldoende te verlagen, krijgen ze daarnaast één keer per dag langwerkende insuline voorgeschreven. ‘Hun alvleesklier wordt op die manier voor een deel ontlast. De glucosepieken rond de maaltijd kan het lichaam nog zelf opvangen. Hoe de behandeling verder gaat, hangt onder andere af van de leefstijl van de persoon en hoe de diabetes zich verder ontwikkelt.’

De grootste ontdekking
‘Nieuwere vormen van insuline, insulinepennen met dunne naaldjes en geavanceerde insulinepompen hebben het leven met diabetes een stuk comfortabeler gemaakt, maar de grootste ontdekking in de negentigjarige geschiedenis van diabetesbehandeling is zonder twijfel de ontdekking van insuline’, aldus Holleman. ‘Voor die tijd stierven mensen met diabetes type 1 binnen anderhalf jaar, en ook mensen met diabetes type 2 overleden vaak snel aan complicaties van diabetes.’ Ontwikkelingen in de toekomst zullen vast de behandeling van diabetes nog verder verbeteren, maar zullen volgens hem niet kunnen tippen aan die eerste ontdekking.

Veelgestelde vragen over insuline

Waarom moet insuline onderhuids worden gespoten?
Insuline is een eiwit. Het kan niet als tablet worden ingenomen omdat het direct door de spijsverteringssappen in de maag afgebroken wordt. Het moet dus op een andere manier het lichaam in worden gebracht, door een injectie. Onderhuids prikken is een heel veilige methode. Iedereen kan het leren. In de bloedbaan of in de spieren spuiten is veel moeilijker. Dan zou de insuline overigens ook al na een uur uit het lichaam zijn. Je zou dan ieder uur opnieuw insuline moeten inspuiten. Bij onderhuids toedienen wordt de insuline minder snel opgenomen en heb je aan een paar injecties per dag genoeg.

Heeft insuline bijwerkingen?
De belangrijkste bijwerking van insuline is dat het de bloedglucosespiegel te veel kan verlagen. Hierdoor kan iemand een hypoglykemie krijgen. Ook kan de huid rond de injectieplaats soms wat rood en geïrriteerd raken. In zeldzame gevallen treedt er een allergische reactie op. Meestal is dat geen reactie op de insuline zelf, maar op de conserveringsmiddelen die aan de insuline worden toegevoegd.


Soorten insuline
Medicijnen hebben vaak twee namen. Eén naam van de werkzame stof in het medicijn en  een merknaam. In onderstaand overzicht noemen we eerst de naam van de werkzame stof en daarna de merknaam tussenhaakjes.


Ultrakortwerkende moderne insuline
  • om de glucosepiek na de maaltijd op te vangen
  • de werking treedt binnen 10 tot 20 minuten na het injecteren in. Het maximale effect wordt bereikt 1 tot 3 uur na het injecteren. De werking houdt 3 tot 5 uur aan.
  • doordat de werking snel intreedt, dient ultrakortwerkende moderne insuline in het algemeen onmiddellijk voor een maaltijd te worden toegediend. Indien nodig kan deze insuline ook kort na een maaltijd worden toegediend, zodat bekend is hoeveel koolhydraten genuttigd zijn.
  • voorbeelden: aspart (NovoRapid®), glulisine (Apidra®) en lispro (Humalog®).
Kortwerkende humane insuline
  • om de glucosepiek na de maaltijd op te vangen
  • de werking treedt binnen 0,5 uur in, het maximale effect wordt binnen 1,5 tot 3,5 uur bereikt en de totale werkingsduur is ongeveer 7 tot 8 uur
  • doordat de werking na een 0,5 uur intreedt, dient kortwerkende humane insuline een 0,5 uur voor een maaltijd te worden toegediend. Om een hypo te voorkomen, zal een injectie binnen 0,5 uur gevolgd moeten worden door een koolhydraatrijke maaltijd of tussendoortje.
  • voorbeelden: humane insuline (Actrapid®), humane insulin (Insuman® Rapid), humane insulin (Humuline® Regular).
Middellangwerkende humane insuline
  • insuline die langzaam wordt opgenomen en voorziet in de basale insulinebehoefte
  • de werking treedt binnen 1,5 uur in, het maximale effect wordt binnen 4 tot 12 uur bereikt en de totale werkingsduur is ongeveer 24 uur
  • voorbeelden: insuline isofaan (Insuman® Basal), insuline isofaan (Humuline® NPH), NPH  (Insulatard®).
Langwerkende moderne insuline
  • insuline die heel langzaam wordt opgenomen en voorziet in de basale insulinebehoefte
  • werkt ongeveer 24 uur
  • voorbeelden:  insuline detemir (Levemir®),  insuline glargine (Lantus®).
Mix (gemengde) insuline
  • een combinatie van middellangwerkende en (ultra)kortwerkende insuline in verschillende verhoudingen
  • tweemaal daags zorgen ze voor de basishoeveelheid insuline en voor de insuline die nodig is om de glucosepiek na de maaltijd op te vangen
  • voorbeelden:  aspart/aspart protamine mix (NovoMix®), lispro/lispro protamine mix (Humalog® Mix), regular/NPH mix (Humuline® NPH).
facebook google plus



button 90 jaar


NOV01110713 094 01
Internist-endocrinoloog Frits Holleman: ‘Voor de ontdekking van insuline stierven mensen met diabetes type 1 binnen anderhalf jaar, en ook mensen met diabetes type 2 overleden vaak snel aan complicaties van diabetes’