logo bloedsuiker
    Uitgave 8 - 2010, jaargang 25
Diabetesdagboekje sleutel tot betere regulering
Veel dokters zijn er gek op: een goed ingevuld diabetesdagboekje. ‘Mensen die investeren in het bijhouden van een diabetesdagboekje, zijn vaak beter gereguleerd’, zegt internist William van Houtum. Maar consequent aan zelfcontrole doen en een dagboekje bijhouden, vraagt om discipline. Nicole Almering (42) heeft dit aan den lijve ondervonden.  Afgelopen april beviel ze van haar tweede kindje, een meisje “Robin”. Ze zegt: ‘Tijdens mijn zwangerschap leek ik wel een wandelend administratiekantoor.’

In zijn spreekkamer kun je er niet omheen. Aan de muur hangt een poster van “meten is weten” met diabetesdagboekjes in alle soorten en maten. Op zijn bureau liggen de dagboekjes om meegegeven te worden aan zijn patiënten. Van Houtum is een voorstander van het bijhouden van een diabetesdagboekje.  ‘De meeste mensen vullen hun diabetesdagboekje twee dagen voordat ze bij mij op consult komen in. Dat is aardig, maar dat is natuurlijk niet de insteek. Ze doen dat voor mij, terwijl zelfcontrole een instrument is waarmee mensen zelf grote schommelingen in hun bloedglucosewaarden kunnen voorkomen. Door consequent een dagboekje bij te houden, krijgen ze meer zicht op hun diabetes. Ze leren hoe hun lichaam reageert op bepaald voedsel en bepaalde omstandigheden.‘

Dagcurve
‘Zoals gezegd maken mensen dikwijls keurig een dagcurve voordat ze bij mij op consult komen’, vervolgt de internist uit het Spaarneziekenhuis in Hoofddorp. ‘Vaak zijn ze op die dag best goed gereguleerd. Dit vergelijken we met het in het lab bepaalde HbA1c, een gemiddelde van hun bloedglucosewaarden in de voorafgaande zes tot twaalf weken. Het komt regelmatig voor dat het HbA1c vrij hoog is in vergelijking met de waarden van de dagcurve. Vermoedelijk komt dit omdat mensen op de dagen dat ze een dagcurve maken, hun insuline aanpassen als ze te hoog zitten. Ze zijn dan actief met hun diabetes bezig. Op de dagen dat ze niet controleren, corrigeren ze hun hoge waarden niet en dit zie je terug in hun HbA1c.’

Pindakaas
Mensen meten vaak om te kijken of ze hoog of laag zitten maar doen verder niets met deze informatie. Het positieve effect van zelfcontrole is echter veel groter als mensen met een duidelijk plan van aanpak controleren. Van Houtum: ‘Een waarde van 7 mmol/l zonder verdere informatie zegt weinig. Dit wordt anders als je deze waarde van 7 in een dagboekje noteert als gemeten voor de lunch en daarbij vermeldt dat je daarna 10 eenheden insuline hebt toegediend en twee boterhammen met pindakaas hebt genuttigd. Meet je 1,5 uur na de lunch wederom 7, dan weet je dat de 10 eenheden insuline toereikend waren. Hier leer je van. Heb je de volgende dag voor de lunch een waarde van 12, dan weet je dat 10 eenheden insuline niet genoeg zullen zijn om twee boterhammen met pindakaas op te vangen. Je kunt dan wat meer insuline toedienen om een hoge glucosewaarde na de lunch te vermijden.’

Administratiekantoor
Consequent aan zelfcontrole doen en een dagboekje bijhouden, vraagt om discipline. Nicole Almering (42) heeft dit aan den lijve ondervonden.  Afgelopen april beviel ze van haar tweede kindje, een meisje “Robin”. Ze zegt: ‘Tijdens mijn zwangerschap leek ik wel een wandelend administratiekantoor. Ik was constant aan het meten en alles aan het opschrijven. Dit was belastend, maar gaf me ook veel rust. Door het bijhouden van een dagboekje kon ik snel op afwijkende glucosewaarden reageren.’ Nicole heeft diabetes type 1 sinds haar 38ste.  Haar partner Werner heeft ook diabetes type 1.

Insulinebehoefte
De komst van Robin was voor Werner en Nicole een cadeautje. ‘We hadden de hoop op een tweede kindje opgegeven gezien mijn leeftijd en de risico’s bij vrouwen met diabetes. Per slot van rekening hadden we al een gezonde zoon, die nu 6,5 jaar is. Vorig jaar bleek ik na de vakantie toch zwanger te zijn. Dat was heel raar want we waren er niet meer op ingesteld. Ik gebruikte een langwerkende moderne insuline die niet getest is bij zwangere vrouwen. In het begin ben je dan helemaal niet blij. Je maakt je zorgen en vraagt je af of alles wel goed gaat. Mijn internist Van Houtum adviseerde me om een insulinepomp te gaan gebruiken. Om alle risico’s te beperken werd ik heel scherp ingesteld. Er gebeurde veel in die tijd. Door de zwangerschap wisselde mijn insulinebehoefte sterk. Ook reageerde ik heftig op stress. We wilden heel graag een gezond kindje en daarom heb ik alles op alles gezet om zo goed mogelijk ingesteld te raken.’

Stress
Nicole heeft altijd een diabetesdagboekje bijgehouden, ook al voordat ze zwanger was. Misschien past het ook wel bij haar aard. Ze werkt als kwaliteitscoördinator bij de hogeschool Leiden en is altijd op zoek naar de meest effectieve manier. Ze zegt: ‘Ik wil graag gezond oud worden. Ik heb mijn hele leven veel gesport en gezond gegeten. Bovendien hou ik ervan alles onder controle te hebben, dus ook mijn diabetes. Voor mijn zwangerschap wist ik op een gegeven moment, hoeveel eenheden insuline ik moest toedienen om goed door de nacht te komen en welke voedingsmiddelen ik beter kon laten staan om hoge waarden te vermijden. Nu is alles weer anders door de insulinepomp, de zwangerschap en de borstvoeding. Ik ben alles opnieuw aan het uitvogelen.’

Gezonde keuzes
Van Houtum is overtuigd van het nut van zelfcontrole en het bijhouden van een dagboekje. Hij zegt: ‘Mensen die tabletten gebruiken maar over willen stappen op insuline, gaan als eerste oefenen met zelfcontrole. Je ziet dan vaak dat hun HbA1c daalt, soms zelfs wel met één punt (11 mmol/mol). Puur omdat deze mensen zien dat hun glucosewaarde enorm stijgt na het eten van bijvoorbeeld een warme maaltijd met een toetje. Ze schrikken daarvan en ontdekken dat met wat minder aardappelen en geen toetje, de waarde heel wat minder stijgt. Ook zien ze dat ze veel minder last hebben van hoge glucosewaarden als ze een stevige wandeling hebben gemaakt. Hier gaat een positieve stimulans vanuit en dit motiveert mensen om gezonde keuzes te maken.‘

Elke dag?
‘Mensen hoeven niet elke dag zeven keer te controleren en alles te noteren’, aldus Van Houtum. ‘Iemand met veel ervaring met zelfcontrole weet op een gegeven moment hoe hij of zij reageert op een bord spaghetti of op twee boterhammen. Toch kun je nog voor verrassingen komen te staan omdat veel factoren invloed hebben op je glucosewaarden. Mensen kunnen bijvoorbeeld heel sterk reageren op stress of op lichamelijke activiteit. Mensen kunnen ook spuitinfiltraten hebben waardoor de insuline niet meer goed wordt opgenomen. Dit zijn factoren die je niet in de hand hebt. Maar mensen die weten dat ze flink stijgen van stress, kunnen wat meer insuline toedienen op spannende momenten, zoals bijvoorbeeld een examen. Dat is al winst. Het blijft belangrijk om bij bijzonderheden extra vaak te controleren, bijvoorbeeld tijdens vakantie, stress of ziekte.’

Wat noteer ik in een dagboekje?
  • Glucosewaarde nuchter of voor de maaltijd
  • Aantal toegediende eenheden insuline
  • Genuttigd eten en drinken
  • Glucosewaarde 1,5 na de maaltijd
  • Bijzonderheden als beweging, sport, stress, examens, vakantie, ziekte, etc.

Hoe vaak meet ik op een dag?
 
4x (4-puntscurve)
7x (7-puntscurve)
Nuchter
Voor de lunch
Voor het avondeten
Voor het slapengaan
Nuchter
1,5 uur na het ontbijt
Voor de lunch
1,5 uur na de lunch
Voor het avondeten
1,5 uur na het avondeten
Voor het slapengaan

Te hoog voor het avondeten
Regelmatig een 7-puntscurve maken kan veel informatie verschaffen. Mensen met een viermaal daags insulineregime, kunnen kijken of de langwerkende insuline toereikend is. Van Houtum: ‘Met een 7 puntscurve kun je de balans afwegen tussen langwerkende en kortwerkende insuline. Stel iemand meet zowel voor als na de lunch 7 mmol/l. Dan is de kortwerkende insuline toereikend geweest om de maaltijd op te vangen. Meet deze persoon vervolgens 10 mmol/l voor de volgende maaltijd,  het avondeten, dan ligt dit waarschijnlijk aan een tekort aan langwerkende insuline. Je ziet dan vaak dat de glucosewaarden in de loop van de dag wat oplopen. ‘

Eenmaal daags insuline
Mensen die eenmaal daags langwerkende insuline toedienen, kunnen minder makkelijk bijregelen met hun insuline rond de maaltijden. Toch is het voor hen ook zinvol om regelmatig een dagboekje bij te houden, meent Van Houtum. ‘Stel iemand meet drie ochtenden een waarde van 10 mmol/l. Deze persoon kan de dosering insuline ophogen met 2 eenheden. Blijft de waarde daarna nog boven de streefwaarde (< 7 mmol/l) dan kan deze persoon de insulinedosering nogmaals ophogen met 2 eenheden, net zolang totdat hij of zij de juiste nuchtere waarde bereikt.’

Voeding aanpassen
Nicole heeft door het bijhouden van een diabetesdagboekje geleerd hoe ze reageert op voedingsmiddelen. Ze zegt: ‘Ik heb bijvoorbeeld ontdekt dat ik heel erg reageer op sushi. Daar heb ik  veel insuline voor nodig. Van stokbrood in de oven met gesmolten kaas of gefrituurd eten, schiet ik ook omhoog. Dat werkt bovendien heel lang door. Met fruit moet ik ook oppassen. Daar ga ik ook van omhoog. Ik weet nu dat de hoge waarden vaak verklaarbaar zijn door eten, een verstopt slangetje, stress of ziekte. Ook realiseer ik me dat het heel individueel is. Wat voor mij geldt, kan voor Werner weer anders zijn. Het dagboekje geeft me veel inzicht en helpt de juiste beslissingen te nemen.’

TIP
Glucosemeter met geheugen
Vindt u het te belastend om de hele dag een diabetesdagboekje bij te houden, dan kunt u ook gebruik maken van het geheugen van de bloedglucosemeter. Vrijwel alle bloedglucosemeters slaan de gemeten glucosewaarde op, samen met het tijdstip waarop is gemeten. Neem vervolgens een vast tijdstip op de dag, bijvoorbeeld na het avondeten of voor het naar bed gaan, waarop u de overige gegevens invult in het schriftelijke dagboekje, over voeding, medicatie, beweging en andere bijzonderheden. Er is zelfs een meter op de markt waarin u al deze gegevens kunt invoeren: OneTouch® UltraSmart®.

TIP
Stapsgewijs
Zeven keer per dag controleren is voor veel mensen die werken of studeren moeilijk te realiseren. Dan is het goed om in ieder geval nuchter en voor het slapengaan te prikken, en daarnaast te kiezen voor één maaltijd. Bijvoorbeeld, voor en na de lunch. Dit doet u dan drie of vier dagen. Zo nodig past u de insulinedosis aan. Heeft u één maaltijd onder de knie, dan kunt u overstappen naar de volgende maaltijd. Op deze manier pakt u het stapsgewijs aan
facebook google plus



medisch
Nicole en Werner hebben allebei diabetes
type 1. Samen hebben ze twee gezonde kinderen.


medisch 2
Door consequent een dagboekje bij te houden, krijgen mensen meer zicht op hun diabetes. Ze leren hoe hun lichaam reageert op bepaald voedsel en bepaalde omstandigheden.


meten is weten 2
Ruim 25 jaar geleden kwamen de eerste bloedglucosemeters op de markt. Dit betekende een grote stap voorwaarts in de diabetesbehandeling