logo bloedsuiker
    Uitgave 1 - 2010, jaargang 25
Geef uw spieren nieuwe energie
Bewegen is belangrijk voor mensen met diabetes. Maar waarom eigenlijk? Wat gebeurt er in uw spieren als u beweegt en hoe vaak moet u bewegen om hiervan profijt te hebben? Aan de Universiteit Maastricht onderzochten ze het.

René Brands (61) wordt sinds drie jaar behandeld voor diabetes type 2. Hij zegt: ‘Ik zat er al langer tegenaan, met nuchtere glucosewaarden rond de 6,4 mmol/l. In de loop van de jaren ging deze waarde langzaam omhoog. Ik begon last te krijgen van kleine ongemakken. Zo werd ik ’s nachts vaak wakker met een droge mond. Dan dronk ik wat en moest ik even later weer naar het toilet. Dit had tot gevolg dat ik steeds slechter ging slapen. Ook had ik veel last van beenkrampen. Drie jaar terug kreeg ik medicatie voorgeschreven om de glucosewaarden naar beneden te krijgen: driemaaldaags 850 milligram metformine. De klachten werden minder maar verdwenen niet.‘

Trainingsprogramma
‘Ik werd er van verschillende kanten op gewezen dat ik meer moest gaan bewegen. Toch lukte dit me niet. Ik heb een videotheek en hoef voor mijn werk niet te bewegen. Toen ik in de krant een oproep zag van de Universiteit Maastricht voor een trainingsprogramma voor mensen met diabetes type 2, besloot ik hieraan mee te doen.’

Vetverbranding
Bewegingswetenschapper Ruth Meex gaat in 2010 promoveren op dit onderzoek. Ze zegt: ‘Ik heb de vetverbranding bij mensen met diabetes type 2 onderzocht in relatie tot insulinegevoeligheid. Aan dit onderzoek hebben onder meer veertig mannen tussen de 50 en 65 meegedaan. De meeste mannen waren iets te zwaar. De helft van de groep had diabetes type 2, de andere helft niet. Gedurende twaalf weken werd drie keer per week door hen gesport. Twee keer gingen ze veertig minuten fietsen op ongeveer 55 procent van hun kunnen en één keer per week kregen ze een krachttrainingsprogramma van drie kwartier. Na afloop zagen we bij alle deel-nemers een toename van kracht en zuurstofopnamecapaciteit. De mensen met diabetes type 2 waren bovendien gevoeliger geworden voor insuline.’

Energiefabriekjes
Tot zover niets nieuws. Tijdens haar studie is Meex echter op zoek gegaan naar de mechanismen achter deze verbeteringen. Deze kennis kan in de toekomst bruikbaar zijn voor het verbeteren van de behandeling van diabetes. ’Tijdens wetenschappelijk onderzoek kijken we wat er gebeurt op celniveau in de spieren’, legt Matthijs Hesselink uit. Hesselink is hoofddocent bewegingswetenschappen aan de Universiteit Maastricht en begeleider van het onderzoek van Ruth Meex. Hij zegt: ‘We weten dat spieren brandstof nodig hebben om te kunnen bewegen. Deze brandstof halen ze uit koolhydraten (glucose) of vetten. Voor de omzetting van brandstof in energie zijn de lichaamscellen afhankelijk van mitochondria; ook wel energiefabriekjes van de cellen genoemd. Hoe meer en hoe beter de mitochondria functioneren, des te beter vet verbrand kan worden als energiebron. Nu hebben we gezien dat mensen met diabetes type 2 minder en slechter functionerende mitochondria hebben. Hierdoor raakt de vetverbranding verstoord, met als gevolg dat het vet zich gaat stapelen in de spieren.’

Vetstapeling
‘Slecht functionerende mitochondria hebben daarnaast ook tot gevolg dat mensen minder makkelijk kunnen overschakelen van een vet- naar een koolhydraatverbranding en omgekeerd’, vervolgt Hesselink. ‘Bijvoorbeeld: ’s nachts gebruikt het lichaam vooral vet omdat er geen aanvoer is van koolhydraten.
Na het ontbijt zou het lichaam moeten overschakelen naar een koolhydraatverbranding. Als dit niet, of slechts moeizaam lukt, stijgt de bloedglucosewaarde. Het feit dat de mitochondria minder goed kunnen switchen tussen vet- en koolhydraatverbranding, draagt enerzijds bij aan de vetstapeling in de spieren en anderzijds aan hoge bloedglucosewaarden.‘

Vicieuze cirkel
Het is nog niet exact bekend waarom de mitochondria verloren gaan of beschadigd raken, maar de wetenschappers in Maastricht hebben wel vermoedens. Meex licht toe: ‘Zoals gezegd gaat het vet zich stapelen in de spieren op het moment dat de mitochondria slechter gaan functioneren. Vet in de spieren is op zich geen probleem. Topsporters hebben ook veel vet in hun spieren, maar zij kunnen het heel makkelijk verbranden op het moment dat ze het nodig hebben. Bijvoorbeeld als ze een topprestatie moeten leveren. Het vet in de spieren gaat pas een probleem vormen als mensen het niet meer verbranden, bijvoorbeeld door gebrek aan beweging. Je krijgt dan een stapeling van vet waarmee niets wordt gedaan. Er zijn aanwijzingen dat dit vet de mitochondria kan beschadigen. Hierdoor neemt de vetverbrandingscapaciteit af en de kans op vetstapeling toe. Het is als het ware een vicieuze cirkel.’

Insulineresistentie
‘Deze vetstapeling in de spieren leidt op haar beurt weer tot insulineresistentie’, vervolgt Patrick Schrauwen, hoofddocent Humane Biologie bij de Universiteit Maastricht en eveneens betrokken bij dit onderzoek. ‘Insuline zorgt ervoor dat de glucose uit de bloedbaan in de cellen kan om daar energie te leveren. Bijvoorbeeld in de spieren maar ook in andere organen. Zodra iemand ongevoelig wordt voor insuline, blijft de glucose achter in het bloed met als gevolg hoge glucosewaarden. Uiteindelijk resulteert dit in diabetes type 2.’

Daling HbA1c
Het is nu twee jaar geleden dat René Brands besloot mee te doen aan het wetenschappelijk onderzoek. ‘In het begin viel het niet mee om weer te gaan bewegen. Alles werd heel langzaam opgebouwd, maar het kostte me desondanks veel moeite. De eerste vier weken had ik last van spierpijn en soms had ik de neiging ermee te stoppen. Dit heb ik natuurlijk niet gedaan omdat ik had toegezegd mee te doen aan het onderzoek. Na de eerste maand begon ik vooruitgang te boeken en na drie maanden vond ik het zelfs jammer dat het was afgelopen. Mijn HbA1c* daalde in die periode van 7,3% naar 6,8% en ook mijn ongemakken verdwenen. Het verbaasde me wat ik allemaal weer kon na twaalf weken trainen.’

Beweeg
Bovenstaande illustreert het belang van bewegen voor mensen met diabetes type 2.
Schrauwen: ‘Al na een eenmalige fysieke inspanning, ongeacht of iemand diabetes heeft of niet, wordt de glucose beter opgenomen in de cellen. Glucose kan namelijk onder invloed van insuline naar de cellen gebracht worden, maar ook onder invloed van spiercontracties. Als de spieren samentrekken, gaan de transporters die glucose kunnen opnemen naar de celwand en nemen daar glucose op. Dit effect houdt ongeveer 24 uur aan. Daarnaast hebben we gezien dat mensen die vaker gaan trainen weer meer en beter functionerende mitochondria krijgen. De capaciteit om te switchen tussen vet- en koolhydraatverbranding wordt beter en ook kunnen ze weer beter vetten verbranden. Hierdoor neemt de vetstapeling in de spieren af en neemt de insulinegevoeligheid toe. Deze voordelen treden op ongeacht of mensen gewicht verliezen.’

Voorzichtig starten
Kijkend naar deze voordelen, zou beweging een vast onderdeel moeten zijn van de diabetesbehandeling. Helaas bewegen veel mensen nog te weinig. Hesselink: ‘Hoe langer mensen niet aan beweging hebben gedaan, hoe moeilijker het wordt hieraan te beginnen. Als je een slechte conditie hebt, kost het veel moeite om weer te gaan sporten. Mensen die er wel aan beginnen, hebben vaak de neiging te fanatiek te starten, met allerlei blessures tot gevolg. Het is belangrijk om met een goed trainingsprogramma te beginnen en dit langzaam uit te bouwen. Veel mensen vinden dit frustrerend, ze zijn te ongeduldig. Toch kun je je conditie vrij snel opbouwen als je dit voorzichtig doet. Wij hebben helemaal geen uitval gehad tijdens het trainingsprogramma en wel veel gezondheidswinst.’

Alles telt
Het is ook een misvatting dat mensen naar de sportschool moeten om positieve effecten te bereiken. Schrauwen: ‘Alle beweging is winst. Begin bijvoorbeeld met eens per week met de fiets naar het werk te gaan, de boodschappen lopend te doen of ’s avonds een ommetje te maken. Ook daar heb je al profijt van.’ Meex vult aan: ‘Het gaat om een leefstijlverandering. Dit hou je alleen maar vol als je het leuk vindt. Ga daarom op zoek naar dingen die je in je dagelijks leven kunt inbouwen en zonder te veel moeite kunt volhouden. Je hebt meer baat bij een dagelijkse wandeling van een kwartier de rest van je leven, dan bij een fanatiek sportprogramma dat je maar een paar maanden kunt volhouden.’

Hypo voorkomen

‘Wat betreft voeding adviseren we de richtlijnen voor gezonde voeding** te volgen’, zegt Schrauwen. ‘Bij mensen met diabetes kan het bloedglucosegehalte tijdens het sporten zakken. Hierdoor kunnen ze de verschijnselen krijgen van een hypo (te lage bloedglucosewaarde). Ze voelen zich bijvoorbeeld trillerig en zwak. Daarom is het verstandig altijd druivensuiker bij de hand te hebben; het is overigens een misverstand dat hiervoor sportdranken nodig zijn. Deze zijn bedoeld voor topsporters en marathon-lopers. Bij een normaal trainingsprogramma van twee uur per week hoef je echt geen sportdrank te drinken.’

Betere conditie
Ondanks de voordelen van het trainingsprogramma sport René Brands momenteel niet meer. ‘Ik vind het jammer, maar kan er in mijn eentje de discipline niet voor opbrengen. Wel is mijn algehele conditie nog steeds beter waardoor het bewegen in het dagelijks leven makkelijker gaat. Waar ik vroeger driehonderd meter wandelen met de honden genoeg vond, loop ik nu regelmatig drie kilometer.’ 
facebook google plus



medisch team
‘Al na een eenmalige fysieke inspanning, ongeacht of iemand diabetes heeft of niet, wordt de glucose beter opgenomen in de cellen.’
Op de foto de wetenschappers van de Universiteit Maastricht, Ruth Meex, Matthijs Hesselink en Patrick Schrauwen samen met een van de onderzoeksdeelnemers.


medisch koppel
‘Door vaker te trainen neemt de vetstapeling in de spieren af en neemt de insulinegevoeligheid toe’