logo bloedsuiker
    Uitgave 10 - 2009, jaargang 24
Prednison en diabetes;
een ongelukkige combinatie
‘Ik had al astma toen ik een baby was. Negen jaar terug kreeg ik er diabetes bij. Geen gelukkige combinatie. Zeker niet als ik prednison moet slikken voor mijn astma. Dan schieten mijn glucosewaarden alle kanten op.'

Janne Christoffel (64) houdt van lange afstand wandelen. In tijden dat haar astma opspeelt, heeft ze last van benauwdheid en dit belemmert haar bij het lopen. Soms is een prednisonkuur nodig om de kortademigheid te verminderen. ‘Prednison is een bijnierschorshormoon', licht internist-endocrinoloog Jeroen de Sonnaville toe. ‘Het heeft een sterk ontstekingsremmende werking, waardoor aandoeningen tot rust komen. Het wordt bijvoorbeeld gebruikt bij de behandeling van COPD, een verzamelnaam voor longaandoeningen. Maar ook bij darmontstekingen zoals: colitis ulcerosa, de ziekte van Crohn of bij rheumatische aandoeningen. Bij mensen met astma/COPD draagt de ontstekingsremmende werking van prednison eraan bij dat de luchtwegen wijder worden, waardoor de mensen minder kortademig worden.'

Stijging
Janne Christoffel krijgt haar glucosewaarden niet goed geregeld als ze prednison gebruikt. De Sonnaville, die werkzaam is in Tergooiziekenhuizen, locatie Hilversum zegt: ‘Door prednison worden mensen minder gevoelig voor insuline, ook wel insulineresistentie genoemd. Daardoor stijgen de glucosewaarden. Meestal lopen vooral de bloedglucosewaarden na de maaltijd op, zeker bij mensen die de hele dosis prednison 's ochtends in één keer nemen. De glucosewaarde bij het opstaan is dan nog fraai, terwijl ze overdag kunnen stijgen naar 20 tot 25 mmol/l.'

Dosis verdelen
Jacqueline Putker, diabetesverpleegkundige in Tergooiziekenhuizen, locatie Hilversum, begeleidt regelmatig mensen met diabetes die prednison gebruiken. ‘In de beginfase begeleiden we deze mensen intensief. Het is belangrijk dat ze hun diabetes goed gaan monitoren met behulp van zelfcontrole. Stijgen de glucosewaarden te veel na de maaltijden, dan adviseren we de mensen die insuline gebruiken hun dosis kortwerkende insuline, die ze voor de maaltijd nemen, te verhogen. Ook helpt het soms om de dosis prednison te splitsen. Dus niet alles 's ochtends nemen, maar de helft 's ochtends en de andere helft 's avonds. Stijgt ook de nuchtere glucosewaarde dan raden we aan eveneens het aantal eenheden langwerkende insuline te verhogen.'

Tijdelijk insuline
‘Voor mensen die geen insuline spuiten is het lastiger', vervolgt Putker. ‘Met tabletten kun je namelijk minder makkelijk bijsturen. Mochten de glucosewaarden erg omhoog gaan, dan kunnen deze mensen overwegen, soms tijdelijk, insuline te gaan gebruiken. Het hangt natuurlijk ook af van hoe lang de behandeling met prednison duurt. Dit kan variëren van drie tot vijf dagen, tot enkele weken of zelfs maanden. Ook de dosis is van belang.'

Waarden van 18 tot 25 mmol/l
‘Het afgelopen jaar heb ik vrijwel aaneengesloten prednison gebruikt tegen mijn benauwdheid', zegt Christoffel. ‘Ik ben begonnen met 30 mg per dag en heb dit langzaam afgebouwd. Nu ben ik prednisonvrij. Door de prednison ben ik vijftien kilo aangekomen. Op een gegeven moment kon ik bijna niets meer. Ik was doodmoe. Lopen ging heel langzaam en het huishouden viel me zwaar.
's Avonds viel ik op de bank in slaap en ik transpireerde enorm. Het was alsof ik in cirkeltjes liep. Ik wilde graag bewegen maar had er de energie niet voor. Deze inactiviteit had een negatief effect op mijn diabetes. Soms schoten mijn glucosewaarden alle kanten op. Ik zat regelmatig tussen de 18 en 25 mmol/l, ondanks dat ik meer insuline toediende. Minderde ik mijn prednison, dan werd ik weer benauwd. Dat bood ook geen oplossing.'

Stemmingswisselingen 
Mensen die prednison gebruiken, krijgen meer trek', zegt Putker. ‘Je ziet vaak dat ze een heel vol gezicht krijgen, ook wel vollemaansgezicht genoemd. Dit komt omdat het vet zich op een andere manier over het lichaam verdeelt. Prednison heeft ook invloed op de stemming van mensen. De ene wordt er heel energiek en opgewekt van, de ander weer moe en lusteloos. Maar wisselende glucosewaarden kunnen ook stemmingswisselingen veroorzaken.'

Infecties
‘Prednison heeft nog meer bijwerkingen', vult De Sonnaville aan. ‘Het kan botontkalking (osteoporose) veroorzaken. Vooral in de eerste weken van prednisontoediening is het botverlies groot. Om die reden wordt vaak direct gestart met medicijnen die dit proces tegengaan, tenzij mensen slechts een korte kuur nodig hebben. Op de lange duur geeft prednison een dunne huid met snel blauwe plekken en irritatie van het maagslijmvlies. Bovendien vermindert prednison de effectiviteit van witte bloedcellen. Hierdoor wordt men vatbaarder voor bacteriële infecties. Bij mensen die een hogere dosis prednison gebruiken, vallen verschijnselen van ontstekingen, zoals koorts, buikpijn en dergelijke, minder op. Het is belangrijk dat artsen en mensen die prednison gebruiken hier extra alert op zijn.'

Geen diabetes 
Ook bij mensen die geen diabetes hebben kan prednison de glucosehuishouding verstoren. De Sonnaville: ‘Bij de meeste mensen blijven de glucosewaarden binnen de normale waarden omdat zij voldoende extra insuline kunnen maken. Bij mensen die neigen naar diabetes type 2, vaak zijn dit mensen met overgewicht, stijgen de glucosewaarden wel. Hun alvleesklier is niet meer in staat aan de extra vraag naar insuline te voldoen. Dit wordt "steroid-diabetes mellitus" genoemd. Prednison is namelijk een steroid-hormoon.'

Familieleden met diabetes type 2
'Als de prednison wordt gestopt, kunnen de glucosewaarden weer normaliseren. Helaas is dit niet altijd het geval. Het kan ook zijn dat ze te hoog blijven. Dit zie je vooral bij mensen die eigenlijk al diabetes type 2 hadden maar bij wie de diagnose nog niet was gesteld. Voor mensen die aanleg hebben voor diabetes type 2, bijvoorbeeld mensen met een dikke buik, hoge bloeddruk of die familieleden hebben met diabetes type 2, is het raadzaam om de glucosewaarden extra te controleren op het moment dat ze  prednison gaan gebruiken.' ‘Dit kan gedaan worden door de huisarts of de praktijkondersteuner', vult Putker aan.

Goed voelen
Met Janne Christoffel gaat het inmiddels stukken beter. Afgelopen zomer liep ze zelfs mee aan de Nijmeegse vierdaagse. ‘Op een gegeven moment was ik zo ontevreden over mijn behandeling. Ik draaide in een cirkeltje met mijn diabetes en astma. Ik heb toen een second opinion aangevraagd en ben bij de longrevalidatie van Dekkerswald in Groesbeek terechtgekomen. Daar ga ik nu drie keer in de week twee uur naartoe. Heel langzaam ben ik mijn conditie weer aan het opbouwen en de prednison is inmiddels afgebouwd. Ook krijg ik veel educatie en wordt er aandacht besteed aan het leven met chronische aandoeningen. Met behulp van een diëtist ben ik bezig de kilo's die ik aankwam weer kwijt te raken. Het is ongelofelijk hoe goed ik me nu voel. Ik word nu al weken wakker met een glucosewaarde onder de 5 mmol/l. Dit had ik jaren eerder moeten doen.'

Prednison in de praktijk
Prednison kan op verschillende manieren worden toegediend.
  • In de ader (intraveneus). Dit gebeurt in het ziekenhuis met een infuus in geval een hoge dosis noodzakelijk is.
  • In de spier (intramusculair) of rechtstreeks in een gewricht. Hierbij krijgt de persoon een injectie in een ontstoken gewricht, bijvoorbeeld schouder, pols, knie. Vaak bevat zo’n injectie ook nog een pijnstiller. Deze injecties worden veelvuldig gegeven en het effect ervan op de glucosehuishouding wordt dikwijls onderschat.
  • In tabletvorm (oraal), als oogdruppels of als verstuiver, inhalator.
Prednison is verkrijgbaar onder meerdere namen. Ook bestaan er andere medicijnen die erg op prednison lijken. Enkele voorbeelden zijn: prednisolon, methylprednisolon, dexamethason, hydrocortison, cortison, triamcinolon en betamethason. Wilt u weten of u ook prednison (heeft) gebruikt? Kijk in de bijsluiter of vraag ernaar bij uw huisarts of apotheek.
facebook google plus



medisch, janne christoffel
Na veel gezondheidsproblemen volgt Janne Christoffel nu longrevalidatie. 'Langzaam heb ik hier mijn conditie weer opgebouwd en de prednison afgebouwd. Het is ongelofelijk hoe goed ik me nu voel. Dit had ik jaren eerder moeten doen’


putker-desonnaville
Diabetesverpleegkundige Jacqueline Putker en internist-endocrinoloog Jeroen de Sonnaville: 'Voor mensen die aanleg hebben voor diabetes type 2, bijvoorbeeld mensen met een dikke buik, hoge bloeddruk of familieleden met diabetes type 2, is het raadzaam om de glucosewaarden extra te controleren op het moment dat ze prednison gaan gebruiken'