logo bloedsuiker
    Uitgave 03 - 2009, jaargang 24
Coeliakie en diabetes;
een moeilijk duo
Last van ‘gevoelige’ darmen, vaak diarree, vermoeid en dat soms al na het eten van een kruimeltje brood. Dat kan gebeuren als iemand een glutenallergie (coeliakie) heeft. Daarom volgen mensen met coeliakie een glutenvrij dieet, hun hele leven lang. Dat is niet niks. Zeker niet als je ook diabetes hebt en rekening moet houden met je voeding en medicatie. Coeliakie en diabetes komen relatief vaak in combinatie voor.

Mensen die coeliakie (spreek uit: seuliakíe) hebben, verdragen geen gluten. Dit wordt ook wel glutenintolerantie genoemd. Gluten is een eiwit dat van nature voorkomt in bepaalde granen: tarwe, haver, rogge, gerst, spelt en kamut.

Darmvlokken
Gezonde darmen bevatten darmvlokken. Hierdoor is
de oppervlakte van de binnenkant van de darmen heel groot. In een gezonde darm zorgen de darmvlokken ervoor dat voedingsstoffen uit de voeding goed worden opgenomen door het lichaam. Bij coeliakie raken de darmvlokken beschadigd door gluten. Ze kunnen zelfs helemaal verdwijnen. Het lichaam kan voedingsstoffen dan minder goed opnemen. En die stoffen zijn juist nodig om het lichaam goed te laten functioneren.

De cijfers
In Nederland zijn naar schatting 80.000 coeliakiepatiënten. Helaas weten veel mensen nog niet dat ze de ziekte hebben. Coeliakie komt in sommige bevolkingsgroepen meer voor dan in andere bevolkingsgroepen.

In combinatie met diabetes
Coeliakie komt vaak in combinatie met diabetes type 1 voor: zo’n vijf procent van de mensen met diabetes type 1 heeft ook coeliakie. Uit Deens onderzoek uit 2006, bij driehonderd kinderen, blijkt dat het percentage bij kinderen nog hoger ligt: één op de acht kinderen met diabetes type 1 had coeliakie.

Geen complicatie van diabetes
Coeliakie is geen complicatie van diabetes; deze twee ziektes komen naast elkaar voor. Ook de volgorde waarin ze optreden is niet altijd hetzelfde: soms is de diabetes het eerste, soms de coeliakie. Tot slot wijst onderzoek uit dat kinderen die al jong maaltijden met gluten eten, een grotere kans hebben op diabetes.

Symptomen
Wanneer het lichaam de voedingsstoffen niet goed opneemt verlaten de voedingsstoffen via de ontlasting het lichaam. Hierdoor kunnen diverse klachten ontstaan, zoals buikpijn, diarree, verstopping, een opgezette buik, groeistoornissen (bij kinderen), humeurigheid, vermoeidheid, lusteloosheid, bloedarmoede en gewichtsverlies.

Dieet volgen
Door heel nauwkeurig een glutenvrij dieet te volgen, herstellen de darmvlokken langzaam. De klachten verminderen en ze verdwijnen uiteindelijk. Dit kan echter wel één tot twee jaar duren. Heeft iemand coeliakie, dan blijft hij of zij het hele leven gevoelig voor gluten. Het is dan belangrijk de rest van het leven het dieet goed te volgen. Want telkens als de darmen met gluten in aanraking komen, beschadigt de darmwand weer.

Diagnose
De diagnose coeliakie wordt gesteld met een dunne darmbiopsie. Dit is geen prettig onderzoek en daarom voert de arts dit meestal pas uit als laboratoriumonderzoek en eventuele andere testen aangeven dat er mogelijk sprake is van coeliakie.

Dunne darmbiopsie
Bij een dunne darmbiopsie worden met een klein tangetje kleine stukjes weefsel van de dunne darmwand weggenomen en onderzocht. Als men ziet dat de darmvlokken ontbreken of flink beschadigd zijn, is de diagnose gesteld. Vaak wordt ook een tweede biopsie uitgevoerd als de persoon met coeliakie langere tijd het glutenvrije dieet heeft gevolgd. Zo zien de artsen of het dieet effect heeft en de darm zich herstelt.

Dieet
Het glutenvrije dieet bestaat uit een voeding waar geen tarwe, rogge, haver (omdat dit in Nederland meestal ‘besmet’ is met tarwe), gerst, spelt en kamut in voorkomt. In een glutenvrij dieet past dus geen gewoon brood, koek en gebak. Een oplossing is glutenvrije varianten kopen of zelf bakken.

Meer producten met gluten
Maar er zijn meer producten waar gluten inzitten. Denk maar aan beschuit, crackers, muesli, deegwaren zoals spaghetti en vermicelli, sommige soepen, sauzen, worsten en aangemaakt gehakt. Ook ‘sporen’ gluten, zoals op de broodplank, op het aanrecht en in de friteuse kunnen klachten geven.

De diëtist
Een diëtist is de aangewezen persoon om te adviseren over wat er wel en niet gebruikt kan worden. Door het weglaten van allerlei basisproducten kunnen er gemakkelijk tekorten ontstaan aan vitamines en mineralen. De diëtist houdt dit ook in de gaten en geeft adviezen om het te voorkomen.

Gejodeerd zout 
Bakkers in Nederland voegen aan hun brood speciaal broodzout toe. Dit zout bevat het mineraal jodium. Jodium is belangrijk voor de schildklierhormonen. Deze hormonen zijn onmisbaar voor een goede groei, de ontwikkeling van het zenuwstelsel en de stofwisseling. Als u te weinig jodium binnenkrijgt, kunt u onder andere een trage stofwisseling krijgen. Uw schildklier werkt dan namelijk langzamer. Omdat mensen met coeliakie geen gewoon brood van de bakker eten en vaak zelf brood bakken, wordt aangeraden om gejodeerd zout (jozo zout) te gebruiken. En verder is het slim om regelmatig zeevis te eten. Ook zeevis, zoals roodbaars, makreel en tonijn bevat namelijk veel jodium.

Coeliakie en diabetes?

Het is niet niks, zowel diabetes als coeliakie hebben. Dat wordt speuren in winkels naar glutenvrije producten en dan ook nog eens kijken hoe het met de koolhydraten en vetten zit. Schakel zeker de hulp in van uw diëtist. En vraag bij het Voedingscentrum de “Lijst van glutenvrije merkartikelen” aan. Daarin staat welke producten geen gluten bevatten en u dus met een gerust hart kunt gebruiken.

Minder hypo’s
Als u zelf brood, koek en gebak bakt met glutenvrije ingrediënten, heeft u wel een voordeel. U weet precies wat u zelf toevoegt, dus kunt ook eenvoudiger berekenen hoeveel koolhydraten uw snee brood of speculaasje bevat. Misschien een kleine opsteker: studies lijken te laten zien dat mensen die vanwege coeliakie een glutenvrije voeding gebruiken, minder hypo’s hebben.

Hongerwinter
In de hongerwinter in de tweede wereldoorlog werden alle kinderen steeds zieker, behalve de kinderen met coeliakie: door het ontbreken van brood in het voedingspatroon knapten die kinderen juist op. Toen in de mei-dagen van 1945 het Zweedse brood uit de hemel kwam, waren het diezelfde coeliakiepatiënten die juist achteruit gingen in hun gezondheid! Op grond van die observatie onderzocht de Nederlander Dicke de relatie tussen brood en coeliakie. Hij publiceerde zijn onderzoek in 1949. Dicke geldt dan ook als de ontdekker van (de oorzaak van) coeliakie. Voor de tweede wereldoorlog werd coeliakie, vanwege de vettige diarree, gezien als een stoornis in de vetstofwisseling in de darm.

Meer informatie
Meer informatie vindt u op de sites van het voedingscentrum
(www.voedingscentrum.nl ) en de Nederlandse Coeliakie Vereniging (www.coeliakievereniging.nl )
facebook google plus



voedingglutenallergie