logo bloedsuiker
    Uitgave 07 - 2008, jaargang 23
Neuropathie; een miskend probleem
Polyneuropathie tast de kwaliteit van leven meer aan dan andere diabetescomplicaties. Dit blijkt uit een onderzoek onder honderden mensen met diabetes. Toch is er relatief weinig aandacht voor, meent professor N. Schaper uit het Maastricht Universitair Medisch Centrum (MUMC). Tijd voor een interview.

Neuropathie is een verzamelnaam voor beschadigingen aan de zenuwen. Belangrijke oorzaken voor deze beschadiging zijn alcoholmisbruik, vitaminegebrek en diabetes. Er is een onderscheid tussen perifere polyneuropathie en autonome neuropathie. Bij mensen met diabetes komt perifere polyneuropathie het meest voor.

Langste zenuwen
Perifere polyneuropathie manifesteert zich het eerst aan de langste zenuwen. Het begint in de tenen en kruipt dan langzaam op naar de voeten en onderbenen. Later kunnen ook de handen en armen last krijgen. Veel mensen met perifere polyneuropathie hebben een verminderde gevoelszin. Ze verliezen het gevoel voor temperatuur, voor aanraking, druk en pijn.

Tintelingen
Bij een aantal patiënten veroorzaken de beschadigde zenuwen juist een vermeerderd gevoel. Deze mensen voelen dingen die er niet zijn. Bijvoorbeeld tintelingen, branden, pijnscheuten en krampen. Naast verstoringen in het gevoel, kan perifere polyneuropathie ook krachtverlies veroorzaken. Ook dit begint bij de uiteinden van de ledematen. Ongeveer twintig procent van de mensen met diabetes krijgt op den duur last van perifere polyneuropathie.

Autonome neuropathie
Bij een klein aantal mensen ontstaat ook autonome neuropathie. Dit wordt veroorzaakt door storingen aan de zenuwen die zich bezighouden met het aansturen van allerlei lichaamsfuncties waar we zelf geen invloed op hebben. Dit kan gevolgen hebben voor de bloeddruk, zweetklieren, maag, darmen, blaas en/of seksuele functies. Iemand kan bijvoorbeeld een te lage bloeddruk krijgen bij het opstaan, na het eten of bij lang staan. Hierdoor gaat er tijdelijk te weinig bloed naar de hersenen en wordt iemand duizelig.

Verstoorde maaglediging
Als gevolg van autonome neuropathie kan ook het spierweefsel in de slokdarm, maag en darmen minder goed gaan werken. Dit kan een verstoorde maaglediging, obstipatie of juist diarree tot gevolg hebben. Bovendien raakt hierdoor de voedselopname verstoord, wat vaak tot verdere ontregeling van de diabetes leidt. Door een verminderd gevoel en krachtsverlies in de blaas, kan de deze bij herhaling overvol raken. Dit verhoogt de kans op blaasontstekingen en kan uiteindelijk incontinentie tot gevolg hebben. Mannen kunnen erectiestoornissen krijgen. Autonome neuropathie komt minder voor dan polyneuropathie. Vaak zijn de klachten subtiel en merken de mensen deze niet direct op.

Oorzaken
Het exacte mechanisme dat ten grondslag ligt aan het ontstaan van neuropathie is nog niet bekend. Maar volgens professor Schaper wijst alles erop dat zenuwen extreem gevoelig zijn voor hoge en schommelende bloedglucosewaarden. 'Een tijdige en strikte glucoseregulatie is dus belangrijk met het oog op het voorkomen van neuropathie. Onderzoeken lijken erop te wijzen dat glucosewaarden die maar een beetje verhoogd zijn, we denken dan aan waarden van 9 tot 10 mmol/l na de maaltijd, al schade kunnen aanrichten.' Schaper is hoofd Endocrinologie bij het MUCM. Deze afdeling is een onderdeel van Interne Geneeskunde.

Valneiging
Mensen die last hebben van een verminderd gevoel in de voeten weten vaak niet waar ze de voeten neerzetten in de ruimte. Hierdoor worden ze instabiel en durven ze minder goed te lopen en te bewegen. Naast de verstoring van de gevoelszenuwen, kunnen mensen met polyneuropathie ook last hebben van krachtverlies. Nurse Practitioner Diabetische Neuropathie Margot Geerts behandelt mensen met polyneuropathie in het MUCM. Zij is tevens diabetesverpleegkundige. Ze zegt: 'Deze mensen hebben een verhoogde valneiging. Hierdoor worden ze angstig. Soms durven ze 's nachts bijvoorbeeld niet goed meer naar het toilet omdat ze bang zijn om te vallen. Ook kunnen ze minder goed lange afstanden lopen. Dit heeft tot gevolg dat ze steeds minder gaan bewegen waardoor de algemene conditie achteruitgaat. Ze komen dan in een vicieuze cirkel terecht. Sommige mensen kunnen zelfs niet meer zelfstandig opstaan uit een stoel of krijgen moeite met traplopen. De consequenties hiervan voor het dagelijks leven zijn enorm.'

Bewegen met pijn
'Ook mensen met pijnklachten zijn geneigd minder te gaan bewegen', vervolgt Geerts. 'Toch hebben deze mensen als ze bewegen vaak minder last. De pijn voelen ze vooral als ze stil zitten, bijvoorbeeld 's avonds op de bank of 's nachts in bed. Omdat ze bang zijn dat de pijn schadelijk is, durven ze toch niet goed te bewegen. Gelukkig weten we dat bewegen niet schadelijk is. Sterker nog, het is juist goed om in beweging te blijven.'

Bewegen op maat
'Bewegen is goed voor mensen met diabetes en neuropathie', vult Schaper aan. 'Wat hierbij nog wel eens wordt vergeten, is dat mensen met diabetes allerlei belemmeringen hebben om te gaan bewegen. Ze kunnen niet zo maar naar de sportschool gaan om een beweegprogramma te volgen. Dat is vragen om problemen. Dit hebben we ook gezien bij oefenprogramma's die zijn gestart voor mensen met diabetes. Hier zijn de mensen in groepen gaan lopen. Het enige wat ze moesten doen, was stevig wandelen. Dit had op korte termijn een enorm gunstig effect op hun diabetesregulatie, maar daarna viel tweederde van de mensen uit vanwege blessures of omdat ze het niet konden volhouden. Deze mensen hebben op maat gesneden programma's nodig, met goede en deskundige begeleiding.'

Eenmaal kapot, altijd kapot?
'Over het algemeen denken we dat beschadigde zenuwen zich nooit meer kunnen herstellen', aldus Schaper. 'Toch hebben we gezien dat neuropathie kan verdwijnen als iemand met diabetes type 1 een alvleeskliertransplantatie ondergaat. Dit lijkt erop te wijzen dat de beschadigde zenuwen zich kunnen herstellen. Alleen bestaan er nog geen medicijnen die dit herstel kunnen bewerkstelligen.'

Krachttraining
'In het MUCM onderzoeken we momenteel of gerichte krachttraining van de voeten en benen, mensen weer mobieler maakt', vervolgt Schaper. 'Dit wordt gecombineerd met coördinatieoefeningen waardoor mensen zich weer wat zekerder gaan voelen. De eerste aanwijzingen zijn positief. Het lijkt erop dat het krachtsverlies van de mensen deels hersteld kan worden door extra te gaan trainen. De mensen kunnen dan bijvoorbeeld weer naar de stad.'

Neuropathie minimaliseren
'Om de kans op het krijgen van neuropathie te minimaliseren is het belangrijk te zorgen voor een strikte diabetesregulatie met behulp van medicatie, bewegen en voeding', meent Schaper. 'Mensen die roken, moeten hiermee stoppen want roken is schadelijk voor de zenuwen. Daarnaast zijn er aanwijzingen dat de kans op zenuwschade afneemt als de bloeddruk en de bloedvetten goed zijn gereguleerd.' Toch geeft het in acht nemen van al deze regels geen garantie op het niet krijgen van neuropathie. Geerts: 'Ik zie mensen die alles goed doen, maar desondanks neuropathie krijgen. En mensen die het allemaal niet zo nauw nemen en nergens last van hebben.'

Klachten herkennen
Neuropathie kent een scala aan klachten die vaak niet worden herkend door artsen en mensen met diabetes. Dit heeft tot gevolg dat mensen met hun klachten doorlopen. Bovendien leidt neuropathie vaak tot andere problemen zoals een verstoorde nachtrust, angsten en depressiviteit.

Onderbehandeld
Schaper: 'Veel mensen worden onderbehandeld. Omdat de klachten zo divers zijn, is de zorg dikwijls versnipperd. In het MUCM hebben we er daarom voor gekozen de zorg in handen te geven van één persoon: Margot Geerts. Als Nurse Practioner Diabetische Neuropathie heeft zij kennis van zaken op meerdere vlakken. Zij heeft de ervaring en het geduld om de mensen langdurig te begeleiden. Voordeel hiervan is dat we de mensen continuïteit kunnen bieden. Vaak kunnen we de pijn of de klachten niet helemaal wegnemen, maar we kunnen het wel draaglijk maken.'

Medicijnen
'Mensen met polyneuropathie reageren vaak niet op gewone pijnstillers', legt Geerts uit, 'maar wel op tal van middelen die bij toeval blijken te werken bij neuropathie. Dit is vaak een kwestie van uitproberen. Ik vertel dit meestal ook aan de mensen. We starten met een medicijn en kijken dan naar de bijwerkingen en de vermindering van de klachten. Werkt het goed dan gaan we ermee door, werkt het niet, dan proberen we iets anders. We proberen ook combinaties van middelen. Bij sommige mensen vinden we snel iets dat adequaat helpt, maar bij andere mensen kan dit wat langer duren. Als mensen minder pijn hebben, gaan ze vaak ook weer beter slapen. Maar er zijn ook mensen waarbij je met je handen in het haar zit. Deze mensen verwijs ik soms door naar het pijnkenniscentrum.'

Onderzoek ruggenmergstimulatie
'Voor mensen die onvoldoende reageren op de medicijnen, kan elektrische ruggenmergstimulatie misschien uitkomst bieden', stelt Schaper. 'Binnenkort gaan we dit onder leiding van professor Van Kleef van de afdeling anesthesie onderzoeken.'

Voetzweer
De voetzweer is één van de meest gevreesde complicaties van diabetes. Deze ontstaat vooral als gevolg van een verminderd gevoel en slechte doorbloeding van de voeten. Schaper: 'Mensen die nog goed voelen met hun voeten hebben veel minder kans om een voetzweer te ontwikkelen. Is er wel sprake van verminderd gevoel, dan is het belangrijk dat de mensen zich regelmatig laten controleren door een podotherapeut of een pedicure met diabetesaantekening om te zorgen dat er tijdig maatregelen worden genomen wanneer een voetzweer dreigt te ontstaan.'

Bespreken
Schaper zou graag zien dat de klachten van neuropathie beter herkend en bespreekbaar worden. 'Mensen die klachten hebben zoals besproken in dit artikel, doen er goed aan dit kenbaar te maken bij hun arts. Deze kan dan onderzoeken of ze veroorzaakt worden door neuropathie. Is er sprake van neuropathie dan kunnen de mensen samen met hun behandelaar gaan uitzoeken of medicijnen misschien een uitkomst kunnen bieden en op welke medicatie ze het beste reageren. Er zijn ook Nederlandse richtlijnen voor de behandeling van neuropatische pijn.'

Vals alarm
'Ook is het belangrijk te weten dat de pijn die polyneuropathie veroorzaakt eigenlijk een vals alarmsignaal is. Het is dus niet schadelijk. Deze wetenschap verzacht vaak al een deel van het leed', aldus professor Schaper.

Meer informatie?
Vraag de folder over neuropathie en de behandelmogelijkheden aan bij: Medisch Centrum Annadal,  Brouwersweg 100,
6216 EG Maastricht t.a.v. Margot Geerts o.v.v. 'aanvraag folder pijn bij PNP', of via m.geerts@mumc.nl
facebook google plus



azmmedisch
Nurse Practitioner Diabetische Neuropathie Margot Geerts en professor N. Schaper uit het Maastricht Universitair Medisch Centrum