logo bloedsuiker
    Uitgave 04 - 2007, jaargang 22
'Mensen onderschatten het risico van diabetes type 2'

'Uit onderzoek blijkt dat mensen met diabetes type 2 hun eigen risico onderschatten. Vaak schrikken ze niet eens als de diagnose wordt gesteld', aldus Robert J. Heine, hoogleraar diabetologie. 'Toch is het voor een goede behandeling belangrijk dat ze de ernst van de aandoening inzien.'


'Nog schokkender was dat de helft van de mensen met diabetes type 2 stierf in een periode van tien jaar. In de groep mensen zonder diabetes, stierf minder dan 10%' Het was toeval dat professor Heine in de diabeteszorg terechtkwam. 'Ik liep in 1977 coschappen in het Andreas Ziekenhuis in Amsterdam', begint hij. 'De inmiddels overleden dokter Plooij aldaar had een bijzondere belangstelling voor diabetes. Hij vroeg me een hoofdstuk te schrijven in een boek van hem. Dit was een hele eer en tijdens het schrijven groeide mijn interesse voor diabetes. Maar het had net zo goed oncologie of infectieziekten kunnen zijn.' In 1987 promoveerde Heine op een onderzoek naar het meten van de insulinegevoeligheid en twee jaar later was hij één van de initiatief-nemers van de Hoornstudie, een grootschalig bevolkingsonderzoek naar diabetes. Dertig jaar nadat Heine zijn eerste stappen in de diabeteszorg zette, is hij één van Nederland's bekendste diabetologen. Momenteel is hij als hoogleraar verbonden aan het VU Medisch Centrum in Amsterdam.


EASD
Vijf jaar geleden werd Heine gevraagd als voorzitter van het jaarlijkse congres van de EASD (European Association for the Study of Diabetes) in 2007. Hij accepteerde deze uitnodiging en investeerde afgelopen jaren heel wat uren in het organiseren van dit internationale congres dat afgelopen september plaatsvond in Amsterdam. Meer dan 14.500 professionals waren hier aanwezig om zich te laten informeren over de laatste ontwikkelingen op het gebied van diabetes. Als Bloedsuiker twee weken na het congres aan Heine vraagt hoe hij hierop terugkijkt, is zijn eerste reactie: 'opgelucht'. Hij zegt: 'Ik ben opgelucht dat het achter de rug is. Alles is goed verlopen en na afloop hebben we veel positieve reacties gehad. Ik had het niet willen missen achteraf gezien, maar ik zou het geen tweede keer doen want het was een enorme klus en verantwoordelijkheid. Dankzij de plezierige samenwerking met mijn collega Cees Tack, het congresbureau en twee zeer betrokken secretaresses is het allemaal zo goed verlopen.'



Verdubbeling
In 1989 was Heine een van initiatiefnemers van de Hoornstudie. In dit grootschalige bevolkingsonderzoek werden meer dan 2.500 mensen gevolgd gedurende de afgelopen bijna twintig jaar. Onderzocht werd hoe vaak diabetes voorkomt, welke factoren een rol spelen bij het ontwikkelen van diabetes en hoe de relatie is tussen diabetes enerzijds en ziekte en sterfte anderzijds. Heine: 'We ontdekten dat het aantal mensen met diabetes veel groter was dan we dachten. Uit ons onderzoek bleek dat 4% van de mensen tussen de 50 en 75 jaar wist dat ze diabetes type 2 had. Daarnaast bleek nog eens 4% diabetes te hebben zonder dat ze dit wist. Dit leverde dus een verdubbeling van het aantal mensen op. Toen deed de leus "voor iedere bekende, een onbekende diabeet" zijn intrede. Nog schokkender was dat de helft van de mensen met diabetes type 2 stierf in een periode van tien jaar. In de groep mensen zonder diabetes, stierf minder dan 10%. Dit haalde eind jaren negentig de voorpagina's van De Telgraaf.' De mensen met diabetes overleden voornamelijk aan hart- en vaatziekten.



Serieus
Door de resultaten van de Hoorn-studie nam de aandacht voor diabetes toe. Er kwamen behandelrichtlijnen van het NHG (Nederlandse Huisartsen Genootschap). De controles werden veel strenger, niet alleen ten aanzien van de glucosewaarden maar ook ten aanzien van het cholesterolgehalte en de bloeddruk. Heine: 'Het belangrijkste is dat diabetes type 2 nu serieus wordt genomen. Men begrijpt dat het een ernstige aandoening is en weet dat het aantal mensen met diabetes de komende jaren verder zal toenemen. Ook is er aandacht voor de belangrijkste oorzaken van diabetes type 2: overgewicht, ongezonde voeding en te weinig beweging.'


Ongeduldig
Alhoewel diabetes beter dan ooit op de kaart staat, is professor Heine nog lang niet tevreden. 'Ik ben ongeduldig van aard. De bewustwording is weliswaar op gang gekomen, maar hier stagneert het. Ik wacht op de vertaalslag naar beleid. Beleid ten aanzien van schoolgym en sportverenigingen. Iedereen moet kunnen sporten, arm en rijk. Meer veiligheid op straat kan ervoor zorgen dat kinderen weer buiten gaan spelen. Betere fietspaden stimuleren het fietsverkeer, promotie van de trap in openbare gebouwen motiveert mensen vaker tussendoor te bewegen en ook moeten mensen minder vaak worden blootgesteld aan de verleidingen van fast food. Met deze maatregelen richt je je op de hele bevolking en niet alleen op de mensen met een verhoogd risico. Dat zal mijn inziens op de lange termijn het gunstigste effect hebben.'


Onderschatten
Langzaam maar zeker raken termen als "ouderdomssuiker" en "een beetje suiker" achterhaald. Toch onderschatten mensen nog steeds het risico van diabetes type 2. 'Dit blijkt ook uit de Hoorn-studie', zegt Heine. 'Mensen die horen dat ze diabetes hebben schrikken vaak helemaal niet. Dit is heel anders bij de diagnose kanker of aids. Deze ziektes hebben een enorme emotionele impact. Iemand die kanker of aids heeft, zet doorgaans alles op alles om de beste behandeling te krijgen. Iemand die de ernst van een aandoening niet kent, zoals vaak bij diabetes type 2, is minder geneigd veel te investeren in de behandeling ervan. Daarom is het belangrijk dat mensen de ernst van diabetes inzien. Niet om ze angst in te boezemen maar om ze te motiveren voor een goede behandeling. Het slechte nieuws is dat diabetes een rotziekte is, die dodelijk kan zijn bij een slechte behandeling. Het goede nieuws is dat je er iets aan kunt doen. Met leefstijlveranderingen en goede medicatie kun je het risico op een hartinfarct halveren. Dit kan wel betekenen dat je acht tot tien pillen per dag moet gaan slikken, niet alleen voor diabetes maar ook om het cholesterolgehalte en de bloeddruk op peil te houden. Ook kan het nodig zijn om insuline te gaan spuiten. Dit alles houd je alleen maar vol als je overtuigd bent van de noodzaak van een goede behandeling. Dat is ook logisch, want van een hoog cholesterolgehalte of een hoge bloeddruk heb je niet veel last, terwijl de medicijnen hiertegen vaak bijwerkingen geven. Kortom een complexe zorg, die veel discipline en motivatie vergt, zowel van de persoon met diabetes als van de behandelaar.'


Onderzoek
Daarnaast vindt Heine dat er meer geďnvesteerd moet worden in diabetesonderzoek. Hij zegt: 'Gelukkig is dit de laatste jaren wel verbeterd, mede dankzij het Diabetes Fonds. Maar wereldwijd sterven er meer mensen aan de complicaties van diabetes dan aan kanker of aids, terwijl hier veel minder onderzoeksgeld naar toe gaat. Dit komt ook omdat de schade die diabetes aanricht minder zichtbaar is. 
Mensen sterven meestal niet aan diabetes, maar aan de complicaties ervan. Daarbij komt dat in Europa verhoudingsgewijs weinig geld wordt geďnvesteerd in wetenschappelijk onderzoek. In Amerika gaat wel het tienvoudige per hoofd van de bevolking naar geneesmiddelenonderzoek.'


Emigreren
Wellicht speelt de prioriteit die de Verenigde Staten geven aan onderzoek een rol bij de volgende carrièrestap van professor Heine. 'Ik begin in januari 2008 als Executive Medical Director bij Lilly in Indianapolis, Verenigde Staten. Ik ga daar leidinggeven aan het klinisch geneesmiddelenonderzoek en nieuwe geneesmiddelen ontwikkelen.' Hiermee verliest Nederland een kopstuk voor de diabeteszorg. Heine zal wel nog regelmatig in Nederland zijn om de huidige promovendi aan het VU Medisch Centrum te blijven begeleiden en om privéredenen.


Persoonlijkheid
Tot slot vroegen we de professor of hij met al zijn wetenschap over diabetes, de ideale diabetespatiënt zou zijn mocht hij er ooit door getroffen worden? 'Aan kennis ontbreekt het me niet en mijn persoonlijkheid leent zich ook wel voor de ideale diabetespatiënt. Want deze moet enigszins een dwangneurotisch persoon zijn, die met veel discipline en regelmaat controle wil hebben over zijn eigen leven. Daar pas ik wel in. Dit neemt niet weg dat ik huiverig zou zijn voor de mogelijke complicaties van diabetes. Voor mensen die wat losser in het leven staan, is het lastiger om al die regels te integreren in je leven. Want diabetes is een zelfzorgziekte en de manier hoe je ermee omgaat, wordt niet alleen bepaald door je kennis maar ook en wellicht in het bijzonder door je persoonlijkheid.'



facebook google plus