logo bloedsuiker
    Uitgave 02 - 2006, jaargang 21
Maagbandje laatste hulpmiddel bij overgewicht

Meer dan tachtig procent van de mensen met diabetes type 2 is te zwaar. Afvallen vergt motivatie en discipline. Wanneer worden aaltijdvervangers, een maagballon of maagbandje ingezet als hulpmiddel bij het afvallen?


Prof. dr. E.M.H. Mathus-Vliegen: 'Motivatie speelt een belangrijke rol bij het al dan niet halen van het streefgewicht' Overgewicht en diabetes type 2 gaan hand in hand. Hoe zwaarder iemand wordt, hoe groter de kans op diabetes. Mensen met overgewicht zijn minder gevoelig voor de werking van insuline. Dit wordt ook wel insulineresistentie genoemd. Als deze personen hun overtollige kilo's kwijtraken, worden ze weer gevoeliger voor insuline. Overgewicht en diabetes verhogen de kans op het krijgen van hart- en vaatziekten. De oplossing lijkt simpel: afvallen. In de praktijk blijkt dit vaak moeilijker dan gedacht.
Prof. dr. E.M.H. Mathus-Vliegen, maag-, darm- en leverspecialist, ziet diabetes type 2 als een complicatie van obesitas (ernstig overgewicht). Voor haar werk behandelt ze veel mensen met extreem overgewicht. Ze zegt: ĎWij starten met de behandeling van obesitas bij een Body Mass Index (BMI) boven de 30 (zie kadertekst). We beginnen met een energiebeperkt dieet, gecombineerd met een bewegingsprogramma en gedragsverandering. Bij mensen die erin slagen 10% van hun gewicht te verliezen, zien we enorme vooruitgang. De bloeddruk gaat gemiddeld 10 mmHg naar beneden, het goede HDL-cholesterol gaat 8% omhoog en het slechte LDL-cholesterol 8% omlaag. De triglyceriden (vetten) in het bloed dalen zo'n 10% en de insulinegevoeligheid van deze mensen neemt toe.' Ondanks de duidelijke gezondheidsvoordelen is het voor veel mensen moeilijk om op gewicht te blijven, nadat ze zijn afgevallen. Mathus-Vliegen: ĎHiervoor is motivatie en verandering van leefstijl nodig. Het is verstandig dit in overleg met een diŽtist te doen. Deze kan kijken welk type dieet het beste bij iemand past.' Mathus-Vliegen werkt in het AMC te Amsterdam en is tevens hoogleraar klinische voeding.



BMI (Body Mass Index)

De Body Mass Index is een indicatie voor de vetmassa in het lichaam. U berekent de BMI door uw gewicht in kilo's te delen door uw lengte in meters in het
kwadraat. Bijvoorbeeld: gewicht 100 kilo, lengte 1,8 meter. 100 : (1,8 x 1,8 = 3,24) = 30,8

 

BMI < 18,5 ondergewicht

BMI 18,5 ? 25 normaal gewicht

BMI 25 ? 30 overgewicht

BMI 30 ? 40 obesitas (ernstig overgewicht)

BMI > 40 morbide obesitas (zeer ernstig overgewicht)

 

In 2005 had 44,9% van de bevolking van twintig jaar en ouder overgewicht en 10,7% obesitas.

(bron cbs)




Medicijnen
Bij sommige mensen lukt het niet om een blijvende gewichtsreductie van 10% te
realiseren en te handhaven. Mathus-Vliegen: ĎDan kan eventueel gekozen worden voor gewichtsreducerende medicijnen. Deze middelen, zoals orlistat en sibutramine, zijn niet bedoeld om het dieet te vervangen, maar
kunnen in combinatie met een vermageringsprogramma gebruikt worden. Veelal worden hiermee goede resultaten bereikt, ook bij mensen met diabetes. Wel adviseren wij de behandeling te staken als de patiŽnt na drie maanden nog niet meer dan 5% gewichtsverlies heeft bereikt, want dat betekent dat het medicijn bij deze persoon niet werkt en/of dat de persoon op dit moment onvoldoende motivatie en inzet kan opbrengen.' Deze medicijnen worden niet vergoed en kunnen tussen de 75 tot 80 euro per maand kosten.



Maagballon
Zijn alle bovenstaande methoden serieus geprobeerd en slagen mensen er desondanks niet in tenminste 10% van hun gewicht te verliezen, dan kunnen ze een maagballon overwegen. Mathus-Vliegen: ĎOok voor deze behandeling geldt dat het alleen zinvol is als mensen voldoende gemotiveerd zijn om hun leefstijl blijvend te veranderen. Een maagballon is een hulpmiddel om af te vallen voor mensen met extreem overgewicht maar het geeft geen garantie op daadwerkelijk gewichtsverlies. Veel mensen denken dat een maagballon hun probleem met obesitas oplost. Maar zo is het niet. Een maagballon is alleen effectief in combinatie met het structureel veranderen van de leef- en eetgewoontes.'



De feiten over een maagballon

Een maagballon is een siliconenballon die poliklinisch wordt ingebracht. De ingreep duurt circa een kwartier. In de maag wordt de ballon gevuld met water. Hierdoor krijgen mensen een vol gevoel. Bovendien blijft het eten langer in de maag zitten omdat de doorgang van voedsel naar de dunne darm vertraagd wordt. De maagballon wordt doorgaans na zes maanden weer verwijderd. De eerste dagen na de plaatsing kunnen mensen misselijk worden.

Een maagballon is alleen zinvol in combinatie met een vermageringsprogramma met een energiebeperkt dieet, gedragsverandering en bewegen. Slechts bij uitzondering wordt een maagballon vergoed op medische indicatie via een specialist. De kosten bedragen circa  3.500 euro.



Maagbandje
Een derde stap die gezet kan worden in de strijd tegen het overgewicht is het laten plaatsen van een maagbandje. Dit wordt alleen gedaan bij mensen waarbij alle andere pogingen om af te vallen op niets zijn uitgelopen en die al gedurende een langere periode een BMI boven de 40 hebben. Een enkele keer komen ook mensen met een BMI boven de 35 voor een maagbandje in aanmerking. Het gaat dan om mensen die naast overgewicht andere ernstige risico's lopen op het krijgen van hart- en vaatziekten, bijvoorbeeld diabetes.


De feiten over een maagbandje

Een maagbandje is een siliconenband die boven aan de maag wordt geplaatst. Dit gebeurt met een kijkoperatie. Door het maagbandje wordt de maag in tweeŽn gedeeld. Het bovenste deel is een klein maagzakje waardoor mensen slechts kleine hoeveelheden kunnen eten. Ook de voedselpassage gaat langzaam, waardoor mensen langer het gevoel hebben verzadigd te zijn. Mensen raken met een maagbandje soms meer dan de helft van hun over-gewicht kwijt. Ook voor het maagbandje geldt dat deze alleen effectief is als mensen daadwerkelijk hun leef- en eetpatroon aanpassen. Mensen met zeer ernstig over-gewicht kunnen in aanmerking komen voor een
vergoeding van het maagbandje. Het maagbandje wordt in principe voor de rest van het leven geplaatst.

Meer informatie kunt u lezen op www.maagbandje.info




Maag-"bypass"-operatie
Ook bestaat er nog de mogelijkheid van een maag-Ďbypass' operatie. Hierbij wordt de maag kortgesloten met de dunne darm. De maag wordt verkleint tot circa 15-30% en wordt verbonden met een verderop gelegen deel van de dunne darm. Door het maagverkleinend effect treedt er sneller gevoel van verzadiging op. Daarnaast blijft  een groot deel van de dunne darm onbenut waardoor in de dunne darm minder voedsel wordt opgenomen. Deze methode is zeer effectief, maar kent een hoog operatierisico. Bovendien hebben mensen nogal eens last van bijwerkingen omdat de natuurlijke passage van het voedsel door de darm verstoord wordt.






Corrie Polet verloor bijna veertig kilo met behulp van intensieve begeleiding, een streng dieet van maaltijdvervangers en een zeer sterke persoonlijke motivatie Maaltijdvervangers
Een andere manier om het gewicht onder controle te krijgen is het volgen van een zeer laag calorisch dieet (VLCD = very low calorie diet). Dr. Ingrid Jazet, verbonden aan het Leids Universitair Medisch Centrum, promoveerde op 11 april jl. op een onderzoek naar de effecten van een VLCD op de insulineresistentie van mensen met diabetes type 2*. De mensen die deelnamen aan dit onderzoek gebruikten insuline. Allen hadden een BMI boven de 30. Drie weken voor de start van het onderzoek stopten deze mensen met de tabletten die ze namen voor hun diabetes. Eťn dag voor het onderzoek staakten ze eveneens de insuline-injecties. Op de eerste dag van het onderzoek begonnen ze met een VLCD. Dit hield in dat ze per dag niet meer dan 450 kilocalorieŽn innamen. Hiervoor gebruikten ze driemaal daags een maaltijdvervanger.
Dr. Jazet: 'Mensen zouden ook een "normaal" dieet kunnen volgen met slechts 450 kilocalorieŽn, maar wij hebben gekozen voor maaltijdvervangers omdat dit eenvoudiger is en de mensen niet iedere keer voor een ingewikkelde voedselkeuze stelt.' De mensen kregen dit dieet totdat ze 50% van hun overgewicht kwijtwaren. Doel van het onderzoek was om te kijken of een laagcalorisch dieet veilig is bij mensen met diabetes type 2 die met insuline worden behandeld. Tevens werd onderzocht of de bloedglucoseverlagende medicatie kon worden gestaakt, hoe snel de bloedglucosewaarden daalden en wat de onderliggende mechanismen hiervan waren, op de korte en de lange termijn. Een belangrijke onderzoeksvraag was of de mensen weer gevoeliger werden voor insuline na een periode van caloriebeperking en gewichtsvermindering.



Vicieuze cirkel
Het merendeel van de mensen met diabetes type 2 maakt nog insuline aan. Omdat hun lichaam minder gevoelig voor insuline is, kampen ze toch met te hoge bloedglucosewaarden. Jazet: ĎDe mensen krijgen diabetes omdat ze te dik zijn. Gaan ze voor hun diabetes insuline spuiten, dan worden ze wat zwaarder. Dit is een bijwerking van insuline. Door de gewichtstoename worden ze weer minder gevoelig voor insuline en dan gaan ze extra bijspuiten om hun glucose op peil te houden. We hebben geprobeerd deze vicieuze cirkel te doorbreken met een VLCD. Het bleek dat mensen al na twee dagen VLCD betere nuchtere
glucosewaarden hadden ondanks het feit dat ze gestopt waren met de medicatie voor hun diabetes. Dit gold
overigens niet voor de hele groep. Een aantal mensen bleek niet meer in staat zelf voldoende insuline te produceren. Toen we dit nader onderzochten, ontdekten we dat deze mensen vaak al langer diabetes hadden en dat de Ŗ-cellen in de alvleesklier niet meer in staat waren tot insulineproductie. Voor deze mensen is het ook zinvol om af te vallen, maar ze moeten wel medicatie voor hun diabetes blijven gebruiken.' Het merendeel van de deelnemers aan het onderzoek slaagde erin de bloedglucosewaarden onder controle te krijgen zonder medicatie voor hun diabetes. Daarbij verbeterden de nuchtere bloedglucosewaarden en het HbA1c. Ook de effecten op de bloeddruk en het cholesterolgehalte waren gunstig.



Lange termijn
Volgens Jazet is afvallen met behulp van VLCD een veilige methode voor mensen met diabetes type 2 en extreem overgewicht. Ook de lange termijneffecten lijken gunstig. Jazet: ĎWe hebben de mensen na achttien maanden weer gezien. Van 22 mensen die meededen aan ons 30-daags VLCD waren acht mensen na 18 maanden nog op het gewicht dat ze na die 30 dagen hadden bereikt (-12,2 kg ten opzichte van voor de start van het dieet). Zes mensen waren zelfs nog meer afgevallen en acht deelnemers waren weer vijf kilo of meer aangekomen ten opzichte van het gewicht dat ze hadden na het dieet. Wonderlijk is dat zelfs bij de mensen die weer evenveel wogen als bij het begin van het onderzoek, de HbA1c-, bloeddruk- en cholesterolwaarden nog altijd beter waren dan bij aanvang van het onderzoek. Het is onduidelijk hoe dit komt. Wellicht omdat ze door een leerproces zijn gegaan en, ondanks dat ze weer zijn aangekomen, toch gezonder zijn gaan eten en leven. Het zou ook kunnen dat er op celniveau iets is veranderd door het volgen van het VLCD, maar dit hebben we niet onderzocht.'


Onder begeleiding
Feitelijk is het VLCD geschikt voor iedereen die kampt met overgewicht. Jazet adviseert mensen met diabetes om dit dieet alleen onder begeleiding van een arts, diŽtist of diabetesverpleegkundige te volgen. Ze zegt: ĎHet is bijvoorbeeld belangrijk om te weten in hoeverre de alvleesklier nog in staat is insuline te produceren. Is dit niet het geval, dan kunnen mensen niet ongestraft met de medicatie stoppen. Anderzijds kan het zo zijn dat als de mensen medicatie voor hun diabetes blijven gebruiken, ze het gevaar lopen ernstige hypoglycaemieŽn te krijgen bij zo'n lage koolhydraatinname. Daarnaast hebben wij ondervonden dat de intensieve begeleiding een belangrijke component is bij het al dan niet slagen van het afvallen.'


* Insulin Resistance in obese patients with type 2 diabetes mellitus: effects of a Very Low Calorie Diet



facebook google plus