logo bloedsuiker
    Uitgave 01 - 2005, jaargang 20
Alles over hypo's

Dokter Thiemo F. Veneman is werkzaam als internist in het Twenteborg Ziekenhuis te Almelo en deskundige op het gebied van hypoglycaemie (hypo) en hypo unawareness. Bloedsuiker onderwierp hem aan een vragenvuur over hypo's.


Wat is een hypo?
Veneman: ‘Een hypo is een lage bloedglucosewaarde die gepaard gaat met symptomen. Die symptomen verdwijnen weer als koolhydraten worden ingenomen.'




Dokter Thiemo F. Veneman: ‘Als er sprake is van hypo unawareness dan is het belangrijk te proberen een aantal weken hypovrij te blijven. Hierdoor keert het vermogen terug om hypo’s te kunnen voelen aankomen’ Welke symptomen zijn dat?
‘Er zijn twee groepen symptomen. Op de eerste plaats de autonome waarschuwingssymptomen zoals zweten, trillen en een hongergevoel. Deze symptomen ontstaan doordat het centrale zenuwstelsel door een lage bloedglucosespiegel wordt geprikkeld. Die symptomen hebben een waarschuwingsfunctie. Als een persoon die symptomen voelt en daar de juiste conclusie aan verbindt – hetzij iets eten dan wel iets drinken – dan is dat een mooi beschermingsmechanisme. De tweede groep symptomen zijn de neuroglycopene symptomen; symptomen die het gevolg zijn van een tekort aan glucose in de hersenen. Deze symptomen zijn hoofdpijn, wazig zien en concentratiestoornissen. De hersenen functioneren niet meer optimaal en patiënten kunnen dus niet meer adequaat reageren. Ze voelen misschien wel de symptomen, maar kunnen hier geen conclusies meer aan verbinden.'


Bij welke bloedglucosewaarde spreken we over een hypo?
‘Dat is niet duidelijk vastgelegd. In de dagelijkse praktijk spreken we over een hypo bij een waarde lager dan 3,5 mmol/l. Maar een hypo is persoonsgebonden. De ene persoon krijgt een hypo bij bijvoorbeeld 3,8 en een andere bij 3,2. Het kan zelfs zijn dat mensen met diabetes het gevoel van een hypo krijgen bij een glucosewaarde van 6 of 7. Dit zie je vooral bij mensen die lange tijd hoge bloedglucosewaarden hebben gehad en dus slecht zijn ingesteld. Dat noemen we pseudo-hypoglycaemie.'


Wat is hypoglycaemie unawareness en hoe ontstaat dit?
‘Soms komt het voor dat mensen, zowel met diabetes type 1 als 2, de waarschuwingssymptomen niet meer voelen of in sterk verminderde mate. Dat noemen we hypoglycaemie unawareness.
Er wordt veel onderzoek gedaan naar het ontstaan hiervan. Wat we zeker weten is dat een persoon die een hypo heeft gehad, de volgende dagen verminderd aware (uit het Engels: bewust) is. Anders gezegd, hij voelt de volgende hypo veel minder goed aankomen. Daarom is het belangrijk dat mensen de waarschuwingssignalen altijd serieus nemen. Ook als er geen sprake is van hypo unawareness. Dit betekent dat iemand zodra hij gaat zweten, een hongergevoel krijgt of gaat trillen, snel de bloedglucose meet en wat druivensuiker moet nemen. Door op tijd te reageren, voorkom je dat iemand in een hypo schiet en zoals ik al zei, heeft het doormaken van een hypo tot gevolg dat je de daarop volgende dagen een hypo minder goed voelt aankomen.
Daarnaast weten we dat hoe lager het HbA1c* van iemand is, hoe groter de kans op hypo unawareness. Dit komt omdat mensen met een laag HbA1c scherper zijn ingesteld. Ze hebben doorgaans lagere bloedglucosewaarden en zitten daardoor vaker tegen de grens van een hypo aan. Een laag HbA1c is overigens een teken dat iemand goed is ingesteld. De verhoogde kans op hypo unawareness kan echter een vervelende bijkomstigheid zijn.
Ook blijkt dat de lengte van de ziekteduur een rol speelt. Hoe langer iemand diabetes heeft des te groter is de kans op het ontstaan van hypo unawareness.'



Kan hypo unawareness overgaan?
Als er sprake is van hypo unawareness dan is het belangrijk te proberen een aantal weken hypovrij te blijven. Iemand moet dan een periode van ongeveer drie weken zorgen voor wat hogere bloedglucosewaarden. Hierdoor keert het vermogen om hypo's te kunnen voelen aankomen terug. Hoeveel iemand zijn bloedglucosewaarden moet laten stijgen, verschilt per persoon.'




Milde hypo’s waarbij iemand niet buiten westen raakt, zijn niet gevaarlijk. Ernstige hypo’s waarbij iemand wel buiten westen raakt, over het algemeen ook niet, maar iemand is dan wel afhankelijk van hulp / Illustratie Bernadette ten Have Zijn hypo's gevaarlijk voor je lichaam?
‘Hier is veel onderzoek naar gedaan, maar voor zover we weten is het vaak doormaken van een hypo niet gevaarlijk voor het lichaam of de hersenen. Maar als een patiënt unaware is en een hypo niet meer voelt aankomen, kan hij daardoor wel in gevaarlijke situaties terechtkomen. Stel je voor dat een vrachtwagenchauffeur tijdens het rijden door een hypo in een coma raakt.
Milde hypo's waarbij iemand niet buiten westen raakt, zijn dus niet gevaarlijk voor het lichaam of de hersenen. Ernstige hypo's waarbij iemand wel buiten westen raakt, over het algemeen ook niet, maar iemand is dan wel afhankelijk van hulp. Het is dan belangrijk dat er iemand in de buurt is die kan ingrijpen. Als ze niet weten hoe ze moeten handelen, moeten ze direct de huisarts of het ziekenhuis bellen.
Heel vervelend is ook de angst voor hypo's. Iemand kan na het doormaken van een hypoglycaemisch coma heel bang worden voor hypo's. Dit is heel begrijpelijk, want het doormaken van een coma is ingrijpend. Deze mensen gaan dan koste wat het kost lage bloedglucoses vermijden en zitten daardoor vaak te hoog. Dat is jammer want we weten dat hoge bloedglucosewaarden wel slecht zijn voor het lichaam.'



Wat kun je doen om een hypo te voorkomen?
‘Iemand met diabetes moet goed luisteren naar zijn waarschuwingssymptomen. Zodra iemand een hypo voelt aankomen, moet hij of zij wat druivensuiker nemen of wat zoets drinken. Mensen met diabetes moeten eigenlijk altijd wat druivensuiker bij de hand hebben. Bijvoorbeeld in het dashboardkastje van de auto en in de tas. Mensen die insuline spuiten moeten bovendien vaak aan zelfcontrole doen.‘


Wat moeten omstanders doen als iemand met diabetes een hypo krijgt en in coma dreigt te raken?
‘Het is belangrijk om bij de persoon te blijven. Zorg dat hij of zij niet onderkoeld raakt. Als de persoon nog bij bewustzijn is, maar niet meer adequaat kan reageren, laat hem dan zo snel mogelijk calorieën innemen. Bijvoorbeeld druivensuiker. Als de persoon niet meer helder is of niet meer bij bewustzijn, dan mag je niets toedienen want dan bestaat het gevaar dat hij zich verslikt. Hierdoor kan iemand stikken of een longontsteking krijgen. Ben je bekend met diabetes, dan weet je doorgaans hoe je met GlucaGen® moet omgaan. GlucaGen® bevat het bloedglucoseverhogend hormoon glucagon en zit net als insuline in een toedieningspen. Ben je niet met de aandoening bekend, bel dan direct de huisarts of het ziekenhuis.'


Is het voor mensen met diabetes gevaarlijk om alleen te slapen?
‘Mensen die 's nachts een hypo doormaken komen vrijwel altijd, door de natuurlijke tegenregulerende hormonen, weer uit een hypo. De meeste mensen merken het niet als ze 's nachts een hypo doormaken. Ze worden dan 's morgens wel wakker met het gevoel alsof ze een kater hebben. Tegenwoordig zijn er nieuwe langwerkende insulinesoorten verkrijgbaar. Deze worden veel gelijkmatiger in het bloed opgenomen dan de klassieke NPH-insuline. Ze laten dan ook veel minder hypo's zien in de nacht. Deze nieuwe insulinesoorten kunnen voor mensen die veel last hebben van nachtelijke hypo's een oplossing zijn.'


Geen diabetes; toch een hypo!


Kunnen mensen zonder diabetes een hypo krijgen?
'Mensen die geen diabetes hebben, krijgen in principe geen hypo. Bij gezonde mensen wordt de bloed-glucosespiegel namelijk heel constant bewaakt. Deze varieert tussen de 4 en 7 mmol/l per liter bloed. Of iemand nu een copieuze maaltijd tot zich neemt of de marathon loopt. Het lichaam regelt het zó dat de bloedglucosewaarde tussen de 4 en 7 blijft. Mensen die geen diabetes hebben, kunnen wel een hongergevoel hebben en zich daardoor wat slap en trillerig gaan voelen, maar dit moet niet verward worden met een hypo.'


Zijn er geen uitzonderingen op deze regel?
Er zijn enkele uitzonderingen, maar deze komen heel zelden voor. Zo hebben sommige mensen last van een zogenaamde post prandiale hypoglycaemie, een te lage bloedglucose na de maaltijd. Dit zie je in het bijzonder bij jonge vrouwen die mager zijn. Als zij plotseling veel eten, kan de alvleesklier als reactie daarop te veel insuline gaan afgeven. Deze insuline kan een hypo veroorzaken. Bij deze vrouwen is op dat moment de insuline-uitscheiding en calorie-inname niet in balans. Ze kunnen deze post prandiale hypoglycaemiën voor-komen door frequenter kleinere maaltijden te nemen.'


Bestaan er nog andere mogelijkheden?
Daarnaast kunnen andere ziektebeelden de symptomen geven van een hypoglycaemie. Bijvoorbeeld insulinoom, een zeer zeldzame tumor die zich ontwikkelt in de alvleesklier. De tumor scheidt insuline af, waardoor mensen spontaan een hypo kunnen krijgen, zonder dat ze diabetes hebben. Ten slotte kunnen bepaalde medicijnen waaronder plastabletten, pijnstillers of antidepressieve middelen hypo-achtige symptomen geven. Er is echter maar één manier om zeker te weten of er sprake is van een echte hypo en dat is je bloedglucose meten.'


*HbA1c is een meting in het bloed die een indruk geeft van de gemiddelde bloedglucosewaarden van de voorgaande zes weken



facebook google plus