logo bloedsuiker
    Uitgave 01 - 2005, jaargang 20
De gevaren van hoge bloeddruk en hoge cholesterolwaarden

Mensen met diabetes type 2 hebben een verhoogd risico op hart- en vaatziekten. Daarom is het belangrijk om niet alleen de bloedglucosewaarden, maar ook de bloeddruk en het cholesterolgehalte in de gaten te houden. En, als dat nodig is, in te grijpen en deze factoren te laten behandelen.


Internist Alex Muller: 'De resultaten na acht jaar onderzoek logen er niet om. Het risico op hart- en vaatziekten was bij de groep met de intensieve begeleiding aanzienlijk gedaald' Het is niet toevallig dat juist personen met diabetes type 2 vaak een te hoge bloeddruk en een te hoog cholesterolgehalte hebben, met als gevolg een grotere kans op hart- en vaatziekten. ‘Het één hangt met het ander samen', vertelt Alex Muller, als internist verbonden aan het Diakonessenhuis te Utrecht. ‘Overgewicht is de grootste boosdoener. Hierdoor kan insulineresistentie optreden. Dit wil zeggen dat het lichaam minder gevoelig wordt voor insuline. Als reactie daarop gaat de alvleesklier meer insuline produceren, waardoor de insulinespiegel in het bloed stijgt. Deze verhoogde insulinespiegel speelt mogelijk een rol in het vasthouden van water en zout, waardoor hoge bloeddruk kan ontstaan. Ook heeft de insulineresistentie een negatief effect op de vetstofwisseling in het lichaam. Daardoor kan indirect verkalking van de slagaders bevorderd worden. Het negatieve effect is extra groot als iemand ook nog eens rookt en weinig beweegt.'


Gevaarlijk
De combinatie van diabetes met een hoge bloeddruk en een te hoog cholesterol is gevaarlijk. ‘Patiënten met deze combinatie van factoren hebben een verhoogd risico op een hartinfarct, beroerte of hersenbloeding. Ook amputaties van de ledematen, als gevolg van een ernstige aantasting van de bloedvaten, doen zich vaker voor.' Een behandeling die zich alleen richt op de beheersing van de bloed-glucosewaarden, is volgens Muller bij deze groep niet genoeg. ‘Zeker zo belangrijk is dat ook de hoge bloeddruk wordt aangepakt en dat het cholesterolgehalte omlaag gaat. Bovendien zal de persoon gemotiveerd moeten worden iets aan zijn levensstijl te veranderen. Gezonder eten, minder verzadigd vet en suikers, meer bewegen en stoppen met roken. Vaak zie je dat als al deze punten worden aangepakt en de persoon flink afvalt, de gezondheid enorm vooruit gaat. Soms hoeft de persoon zelfs geen medicijn voor diabetes meer te gebruiken.'


Deens onderzoek
Een groot Deens onderzoek* uit de jaren negentig bevestigt dit. Dit onderzoek is ook bekend onder de naam Steno-2-studie. Gedurende een periode van acht jaar werden twee groepen van mensen met diabetes type 2 gevolgd. De ene groep van tachtig personen kreeg de standaardbehandeling die in Denemarken van toepassing is. Bij de behandeling lag de nadruk op de beheersing van de bloedglucosewaarden. Een tweede groep, ook tachtig personen, kreeg een veel intensievere behandeling. Zij bezochten tenminste vier keer per jaar het ziekenhuis en werden intensief begeleid door arts, diabetesverpleegkundige en diëtist. Bij deze groep werd niet alleen de bloedglucose gevolgd, maar werd ook de bloeddruk en de cholesterol nauwlettend in de gaten gehouden. Als deze te hoog waren, kregen de personen medicijnen hiervoor. Verder kregen zij standaard, dus ook bij een normale bloeddruk, ACE-remmers (deze werken bloeddrukverlagend en beschermen de nieren), een vitaminepreparaat en aspirine (beschermend voor hart en bloedvaten). Ook kregen ze uitgebreide dieetadviezen, werden ze gestimuleerd om meer te bewegen en werden ze begeleid in het stoppen met roken. De beide groepen waren goed vergelijkbaar.
De gemiddelde leeftijd van de deelnemers bij beide groepen was 55 jaar en de gezondheid van de groepen lag bij de start op hetzelfde niveau.



Resultaten
De resultaten na acht jaar logen er niet om. Het risico op hart- en vaatziekten was bij de groep met de intensieve begeleiding aanzienlijk gedaald. In deze groep waren in vergelijking met de andere groep minder personen getroffen door een hartinfarct, een hartaandoening of een beroerte. Ook hoefden bij minder personen amputaties of chirurgische ingrepen voor de bloedvaten plaats te vinden. Aandoeningen als gevolg van het verminderd functioneren van de kleine bloedvaten, zoals slecht zien en blindheid, kwamen eveneens minder vaak voor. Kort samengevat zou je kunnen zeggen dat de groep met de intensieve begeleiding duidelijk gezonder was dan de groep die deze behandeling niet had gehad.


Aanpak
‘Het onderzoek bevestigt wat vele artsen altijd al dachten. Een aanpak waarbij meerdere factoren in de behandeling worden meegenomen, ook wel multifactoriële aanpak genoemd, leidt tot een aanzienlijke verbetering van de gezondheid', vertelt Muller. ‘Uit het onderzoek blijkt niet welke factor nu het meeste effect heeft gehad. Is de verbetering van de gezondheid het gevolg van de bloeddruk- of cholesterolverlagers of van de extra vitaminen en aspirine? En hoe groot is de invloed geweest van de extra begeleiding van de diëtist en de verandering in eet- en leefgewoonten? Nieuw onderzoek zal daar een antwoord op moeten geven. Waarschijnlijk heeft de combinatie van factoren geleid tot een betere gezondheid. Bewezen is in ieder geval dat de aanpak zoals in het onderzoek beschreven effect heeft.'
Muller zou graag zien dat zo'n aanpak in Nederland gangbaar zou worden. ‘De behandeling vraagt wel veel van de patiënt. Hij of zij moet al gauw vijf of zes tabletten per dag slikken en moet gemotiveerd zijn om af te vallen en te stoppen met roken. Verder is het natuurlijk een dure behandelmethode. Maar wel een met een bewezen resultaat: een betere gezondheid.'



Wat kunt u doen?
Voor iedereen geldt het advies: afvallen bij overgewicht, stoppen met roken en voldoende bewegen. Overgewicht heeft een ongunstige invloed op het cholesterolgehalte en bloeddruk. Belangrijk is te matigen met zout (werkt bloeddrukverhogend) en minder verzadigde vetten binnen te krijgen. Die zitten vooral in snacks, vlees en zuivelproducten. Met het aanpassen van de leefstijl en door te letten op het zoutgebruik, kan de bloeddruk dalen en de cholesterol verminderen. Als dat niet gebeurt, zal uw arts medicijnen voorschrijven. Ook is het verstandig uw voedingspatroon door te spreken met een diëtist.


Wat is bloeddruk?
Het hart trekt ongeveer zestig tot tachtig keer per minuut samen. Daarbij wordt onafgebroken bloed door de slagaders en aders gepompt. De hoogte van de bloeddruk is afhankelijk van de weerstand die het bloed ondervindt als het in het lichaam wordt rondgepompt. Hoe groter de weerstand, hoe hoger de bloeddruk. Op het moment dat het hart samentrekt, wordt er meer bloed in de slagaders geperst en wordt de druk op de vaatwanden hoger. Dit is de bovendruk. Vervolgens ontspant het hart zich, waardoor de druk op de vaatwanden afneemt. Dit is de onderdruk.


Wanneer is de bloeddruk te hoog?
Voor mensen met diabetes type 2 gelden strengere streefwaarden dan voor mensen zonder diabetes type 2, omdat het risico op hart- en vaatziekten hoger is. Momenteel zijn er nogal wat verschillende streefwaarden in omloop, deze zijn weergegeven in de tabel. Hieruit blijkt wel dat deze streefwaarden steeds ‘strenger' worden. De streefbloeddruk voor mensen met diabetes type 2 ligt rond de 140 (of lager) voor bovendruk en 90 (of lager) voor de onderdruk. Hierboven is dus te hoog. Het meten van de bloeddruk moet zorgvuldig gebeuren. De bloeddruk schommelt namelijk. ‘s Ochtends en ‘s avonds is deze vaak wat lager dan ‘s middags. Er zijn dan ook minstens drie metingen nodig voordat wordt vastgesteld of er sprake is van een hoge bloeddruk. Deze metingen worden met tussenpozen van enkele weken gedaan, maar wel steeds op ongeveer hetzelfde moment van de dag en onder vergelijkbare omstandigheden.


Wat is cholesterol?
Cholesterol is een vetachtige stof die het lichaam nodig heeft als bouwstof. Zonder cholesterol kan het lichaam niet functioneren. Een groot deel van de cholesterol wordt in het lichaam gemaakt; een deel krijgen we binnen door voeding. Van een te hoog cholesterolgehalte merkt men zelf niets, maar het kan op den duur het dichtslibben van de slagaders tot gevolg hebben. Hierdoor krijgen de achterliggende organen, bijvoorbeeld het hart, de hersenen of de benen, te weinig of helemaal geen bloed meer. Een hartinfarct, een beroerte of een andere vaatziekte kunnen het gevolg zijn.


Wanneer is het cholesterolgehalte te hoog?
Ook voor het cholesterolgehalte geldt dat voor mensen met diabetes type 2 lagere waarden worden nagestreefd dan voor de algemene bevolking. Het cholesterolgehalte wordt gemeten met een bloedonderzoek. Van nature kan het cholesterolgehalte sterk schommelen. Een hoge waarde kan een eenmalige uitschieter zijn. Daarom is het wenselijk om twee à drie bloedonderzoeken te doen met minimaal een week ertussen. Het cholesterolgehalte in het bloed wordt uitgedrukt in millimol per liter (mmol/L). Er bestaat een zogenaamd goed cholesterol (HDL) en een slecht cholesterol (LDL). De slechte cholesterol kan zich ophopen in de vaatwand en daarmee aderverkalking veroorzaken. De goede cholesterol verwijdert de cholesterol juist uit de vaatwanden. De verhouding tussen het goede HDL-cholesterol en het slechte LDL-cholesterol zegt meer over het risico dat iemand loopt op hart- en vaatziekten dan het totaal cholesterolgehalte. Hoe hoger het HDL en hoe lager het LDL, des te minder kans op hart- en vaatziekten. Verschillende richtlijnen zijn in gebruik: zie tabel.


Verschillende streefwaarden voor mensen met diabetes type 2 (DM)
Cholesterol Bloeddruk
Amercian Diabetes Association (>40) totaal cholesterol <3,5 mmol/l <130/80 (vanaf 140/90 behandelen met medicijnen)
European Society of Cardiology

Totaal cholesterol <4,5 mmol/l

LDL <2,5 mmol/l

<130/80
Nederlandse Diabetes Federatie / CBO DM in combinatie met andere risicofactoren voor hart- en vaatziekten: totaal cholesterol <5,0 mmol/l

<140/90 (< 60 jaar)

<160/90 (>60 jaar)




* Multifactorial Intervention and Cardiovascular Disease in Patients with Type 2 Diabetes, door Peter Gaede e.a., The New England Journal of Medicine, 30 januari 2003



facebook google plus