logo bloedsuiker
    Uitgave 04 - 2003, jaargang 18
Diabetes in een andere cultuur

Diabetes is verweven met het dagelijks leven. De cultuur waarin iemand leeft, bepaalt in grote mate hoe hij of zij omgaat met deze chronische aandoening. Hoe doen Marokkanen en Hindoestanen dit?


Bij allochtone bevolkingsgroepen komt diabetes veel voor. Voor de Hindoestanen geldt dat veertig tot vijftig procent van hen op den duur type 2 diabetes krijgt. Bij Arabische mensen komt het eveneens veel voor. Mohamed el Morabit: ‘Je ziet ook steeds meer diabetes bij hele kleine kinderen. Zowel in Nederland als in Marokko. Niemand weet precies waarom, maar misschien komt het wel door een overbelasting van de alvleesklier op hele jonge leeftijd?'




Mohamed el Morabit
Mohamed el Morabit werd in 1957 geboren in Marokko. In 1974 kwam hij naar Nederland. Hij werkt als financieel medewerker bij een Islamitische school en is actief als Diabetes Informatiepost van de Diabetesvereniging Nederland. Morabit is getrouwd en heeft zes kinderen. Sinds 1988 heeft hij type 2 diabetes. Hij spuit viermaal daags insuline.


Dipper
André Bhola en Mohamed el Morabit hebben diabetes en geven allebei voorlichting over diabetes aan mensen uit hun eigen cultuur. In samenwerking met de Diabetesvereniging Nederland werken ze als Diabetes Informatiepost (Dipper). Dit houdt in dat ze spreekuren houden bij huisartsen of in ziekenhuizen om lotgenoten op weg te helpen met hun aandoening. Zonodig doen ze ook huisbezoeken. Veel mensen met diabetes komen bij een Dipper na verwijzing van hun arts of diabetesverpleegkundige. Bhola: 'Wij hebben meer tijd dan een arts en een verpleegkundige. Bovendien kunnen we de mensen helpen in hun eigen taal en kennen we de cultuur. Naast mijn werk als Dipper doe ik nog andere dingen op het gebied van gezondheidsvoorlichting. Laatst heb ik in samenwerking met de GGD een informatiebijeenkomst georganiseerd over overgewicht. Daar was veel belangstelling voor. Het prikken van de bloedglucose was een onderdeel. Drie mensen bleken veel te hoge bloedglucosewaarden te hebben. Eén persoon hebben we direct naar de EHBO gebracht.'




André Bhola
André Bhola werd in 1939, als derde generatie Hindoestaan, in Suriname geboren. In 1971 kwam hij naar Nederland. Hij werkte hier als docent Aardrijkskunde. Sinds zijn vervroegd pensioen in 2000 is Bhola actief als raadslid voor de PvdA. Daarnaast is hij werkzaam als Diabetes Informatiepost van de Diabetesvereniging Nederland en organiseert hij in het kader van Anand Joti Welcare voorlichtingsbijeenkomsten waar hij presentaties verzorgt over hart- en vaatziekten, overgewicht, diabetes en dementie. Bhola is getrouwd en heeft vier kinderen. Hij heeft type 2 diabetes sinds 1993. Hiervoor gebruikt hij tabletten.


Onderschatten
Veel Marokkanen en Hindoestanen onderschatten hun diabetes. Het op vakantie gaan zonder medicatie is hiervan een voorbeeld. Bhola: 'De mensen denken: "ik ga lekker op vakantie. Daar is alles anders. Het eten, het klimaat. Dan heb je geen medicatie nodig?" Door deze misvatting komen er jaarlijks veel mensen totaal ontregeld terug van vakantie.' Morabit: 'Afgelopen februari ben ik op pelgrimstocht geweest naar Mekka met een groep Marokkaanse mannen uit Nederland. Sommigen hadden diabetes maar reisden zonder medicatie. Op een gegeven moment werd ik bij iemand geroepen die heel ziek werd. Ze wilden hem mangosap geven. Ik heb toen eerst z'n bloedglucose geprikt en de meter gaf HI aan, wat betekent dat de waarde boven de 33,5 mmol/l ligt. Na overleg met een plaatselijke apotheker besloten we de man kortwerkende insuline te injecteren. Daarna is de man opgenomen in het ziekenhuis.'


Gezagsgetrouw
Omdat diabetes geen pijn doet, denken veel Marokkaanse mensen dat het niet ernstig is', zegt Morabit. ‘Ze hebben nog nooit van complicaties gehoord en weten weinig van voeding. Laatst vroeg iemand aan mij: “ik moet dus oppassen met suiker, dus ook met lamsvlees?”. Daarbij komt dat ze veel ontzag hebben voor artsen. Ze zijn geneigd overal ja op te zeggen en ze vragen niet door.' Bhola: ‘Bij Hindoestanen zie je hetzelfde. Doorgaans zijn ze gezagsgetrouw en willen ze hun arts niet teleurstellen. Ze geven dus sociaal wenselijke antwoorden ook al is de werkelijkheid anders. Dat er een relatie bestaat tussen diabetes en bewegen weten de meeste mensen niet.'


Wandelen
Bhola en Morabit zorgen ervoor dat ze dagelijks voldoende beweging krijgen. ?Ik sta elke dag om 6.00 uur op', zegt Bhola. ?Tien minuten later verzamelen enkele buurtbewoners zich buiten en maken we een wandeling van een uur. De ene dag lopen we met z'n drieën, de andere dag met z'n achten. Ik sla, afgezien van de zondag, geen dag over. Weer of geen weer. Want als je je in Nederland door het weer laat bepalen wordt het niets.' Morabit: 'Het lukt me niet om dagelijks te sporten. Wel hou ik er rekening mee. Als ik een dag weinig beweging heb gehad, loop ik 's avonds naar de moskee in plaats van de auto te nemen.'


Kruiden
Marokkaanse en Hindoestaanse mensen hebben een sterk geloof in geneeskrachtige kruiden en theesoorten. Bhola: 'Sommige mensen zweren erbij, alhoewel wetenschappelijk is bewezen dat deze middelen niet werken. Ik zeg altijd: "Neem ze maar, maar vergeet vooral je tabletten niet?.'
Overgaan op insuline is voor veel mensen een obstakel. Spuiten associëren ze met echt ziek zijn. Bovendien vinden ze dat iets voor junkies. Morabit: 'Onlangs ben ik samen met een diabetesverpleegkundige bij een man op huisbezoek geweest die eigenlijk over moest op de insuline. De man was erg ziek en broodmager, maar doodsbang voor de spuit. Ik heb hem gezegd dat hij verkeerd bezig was. Dat hij aan zijn leven moest denken. Ik heb mezelf als voorbeeld genomen en gespoten waar hij bij zat. Uiteindelijk ging hij overstag. De diabetesverpleegkundige zei: "u hebt in vijftien minuten bereikt, wat wij in geen tien jaar konden bereiken."  Dit heeft te maken met begrip van de cultuur en de taal.'



Feesten
Hindoestanen en Marokkanen eten veel koolhydraatrijke voeding. Bovendien eten ze onregelmatig en veel tussendoor. Ook worden er veel familiebijeenkomsten gehouden waarbij eten een belangrijke rol speelt. Bhola: ‘Vaak zeggen mensen tegen je: “wat maakt het uit, voor deze ene keer. Dan let je morgen toch weer wat extra op”. Die verleiding is groot, maar een week later zit je weer op een feestje.' Voor Marokkanen geldt hetzelfde. Morabit: ‘Vrouwen staan uren in de keuken. Ze maken veel, ook erg zoete, lekkernijen. Hierbij houden ze geen rekening met je diabetes. Toch kun je het eten haast niet weigeren zonder ze te beledigen.'


Wazig zien
‘De eerste tien jaar heb ik tabletten gebruikt voor diabetes', vertelt Morabit. ‘Op een gegeven moment ben ik naar de dokter gegaan en heb gezegd dat het niet goed met me ging. Ik was doodmoe, zag wazig. Ik werd overgezet op insuline. Pas toen kwam ik erachter wat de consequenties van diabetes konden zijn. Ik had me nooit gerealiseerd dat het zo erg was. Achteraf gezien wou ik dat ik veel eerder was overgestapt op insuline. Ik ben nog steeds moeilijk instelbaar. Mijn HbA1c* schommelt. Toch voel ik me beter en gelukkig heb ik geen last van complicaties.'


Ramadan
Islamitische mensen houden een keer per jaar Ramadan. In die periode, die ongeveer vier weken duurt, mogen ze niet eten tussen zonsopgang en zonsondergang. Morabit: ‘Afgelopen jaar heb ik tijdens de Ramadan mijn bloedglucose meer dan normaal in de gaten gehouden. Het bleek dat mijn HbA1c steeg en de resultaten van de dagelijkse metingen van het bloed schommelden. Mensen met een ziekte, al dan niet chronisch, hoeven niet mee te doen aan deze vastenperiode. Mensen die niet chronisch ziek zijn moeten de dagen waarop niet is gevast, op een later tijdstip inhalen. Mensen met een chronische ziekte kunnen in plaats van te vasten een arm iemand, mits men financieel in staat is, voorzien in zijn dagelijkse voeding. Een gezaghebbende Imam heeft duidelijk gemaakt dat het vasten voor chronisch zieke mensen net zo erg is als eten voor gezonde mensen tijdens de Ramadan. Ik vind het echter moeilijk om niet te vasten, vooral omdat ik sinds mijn tiende meedoe met de Ramadan.‘


Toneelstukken
Bhola: 'Mijn vrouw heeft ook type 2 diabetes, haar moeder ook. Bij mij zit het niet in de familie, dus ik was er altijd van overtuigd dat ik het niet zou krijgen. Ik was dan ook stomverbaasd toen ik opeens diabetes bleek te hebben. Ik vroeg mijn huisarts hoe vaak het eigenlijk voorkwam. Deze liet me zien dat vijftig procent van de Hindoestanen in zijn praktijk diabetes had. Dat was voor mij de reden om gezondheidsvoorlichting te gaan geven aan mensen met diabetes. We hebben onder meer toneelstukken opgevoerd over diabetes. Deze voorstellingen zijn altijd een succes. India, het land van herkomst van Hindoestanen, kent een rijke filmgeschiedenis. De filmindustrie in India is uitgebreider dan die in Hollywood. Mensen houden van theater en film. Dit is een goede manier om mensen te bereiken met je verhaal.'


Meer informatie?
André Bhola (06) 215 639 43
Mohamed el Morabit (06) 558 424 86



* HbA1c is een meting in het bloed die een gemiddelde geeft van de bloedglucosewaarden van de voorgaande vijf weken



facebook google plus