logo bloedsuiker
    Uitgave 02 - 2003, jaargang 18
DIABETES EN INFECTIES

Mensen met diabetes hebben een verhoogde kans op het krijgen van infecties.
Hoe komt dit en wat kunnen ze eraan doen?



Prof. dr. A. (Andy) Hoepelman, hoogleraar interne geneeskunde met de aandachtsgebieden infectie-ziekten en aids, deed circa zeven jaar geleden een onderzoek naar het functioneren van witte bloedlichaampjes bij mensen met diabetes. Witte bloedlichaampjes zitten in het bloed van ieder mens en komen in actie als er ergens in het lichaam een schadelijke bacterie of virus binnendringt. Op de plaats waar dit gebeurt, bijvoorbeeld de blaas, de longen of de mond, veroorzaken de witte bloedlichaampjes dan een ontstekingsreactie. Dit gaat gepaard met roodheid, pijn, zwelling en/of pusvorming. Deze ontstekingsreactie zorgt ervoor dat de schadelijke bacterie of het virus uit de weg wordt geruimd. Tot zeven jaar geleden vermoedde men dat de verhoogde kans op het krijgen van infecties bij mensen met diabetes werd veroorzaakt door het niet goed functioneren van de witte bloedlichaampjes.
Prof. Hoepelman, werkzaam in het Universitair Medisch Centrum Utrecht, zegt: 'Op mijn werk zag ik dat de infecties die voorkomen bij mensen waarvan de witte bloedlichaampjes niet goed functioneren, heel anders zijn dan de infecties die je ziet bij mensen met diabetes. Het leek me dus onwaarschijnlijk dat de verhoogde kans op het krijgen van infecties bij mensen met diabetes veroorzaakt werd door het slecht functioneren van witte bloedlichaampjes. Om dit aan te tonen diende ik een jaar of zeven geleden een subsidieaanvraag in om hiernaar onderzoek te kunnen doen.'
In dat onderzoek vergeleek Hoepelman het functioneren van de witte bloedlichaampjes bij vrouwen zonder diabetes met een bepaalde vorm van urineweginfectie, bij vrouwen met diabetes met dezelfde vorm van urineweginfectie en bij vrouwen met diabetes zonder urineweginfectie. 'Uit dat onderzoek bleek dat er geen enkel verschil zat in het functioneren van de witte bloedlichaampjes bij de drie verschillende groepen. Ik had daarmee aangetoond dat wat men altijd vermoedde niet klopte. We hebben toen weer een aanvraag ingediend voor een groter vervolgonderzoek.'



Urineweginfectie
In dit onderzoek concentreerde Hoepelman zich op vrouwen met diabetes met een urineweginfectie. Het bleek namelijk dat dertig procent van de vrouwen met diabetes een urineweginfectie had zonder klachten te hebben. Bij vrouwen zonder diabetes ligt dit percentage op zes procent. Hoepelman: 'Er zijn verschillende redenen waarom een vrouw met diabetes vaak niet merkt dat ze een blaasontsteking heeft. Op de eerste plaats kan dit komen door neuropathie, een gestoorde functie van de zenuwen als gevolg van de diabetes. Door deze gestoorde functie van de zenuwen, voelen de vrouwen minder goed dat ze een infectie hebben. Op de tweede plaats, zo bleek uit ons onderzoek, komen bij deze vrouwen de witte bloedlichaampjes minder goed naar de plaats van de ontsteking: de blaas. Daardoor blijft de noodzakelijke afweerreactie uit. De bacteriŽn worden dus niet uit de weg geruimd. Bovendien krijgen deze vrouwen daardoor geen ontstekingsreactie die gepaard gaat met pijn. Dit laatste kun je vergelijken met een steenpuist. Een steenpuist doet geen pijn en wordt niet rood door de bacterie, maar door de afweerreactie veroorzaakt door de witte bloedlichaampjes. Komen de witte bloedlichaampjes niet ter plekke, dan blijft de ontstekingsreactie uit, terwijl de bacteriŽn er wel blijven zitten. De persoon merkt dit echter niet, want zij heeft geen klachten'.


Plakken
Dan speelt er nog een ander fenomeen mee. 'Bij vrouwen met diabetes plakken de bacteriŽn tot drie keer toe beter aan de cellen van de blaaswand dan bij vrouwen zonder diabetes. Iedere keer dat een vrouw geslachtsgemeenschap heeft, dringen er bacteriŽn in haar blaas. Gezonde vrouwen spoelen deze weer weg. Bij vrouwen met diabetes gaat dit moeilijker omdat de bacteriŽn makkelijker aan de cellen van de blaas plakken.'
Mannen met diabetes hebben minder last van dit type blaasontsteking, simpelweg omdat hun plasbuis veel langer is, waardoor de bacteriŽn minder makkelijk in de blaas dringen.



Onschuldige infectie
Dat de vrouwen doorgaans weinig merken van een urineweginfectie wil niet zeggen dat het een onschuldige infectie is. Hoepelman: 'De vrouwen worden wel geconfronteerd met de consequenties ervan. De bacteriŽn zouden door het weefsel heen kunnen dringen en dan in de bloedbaan terecht kunnen komen. Dan is er sprake van een bloedvergiftiging. Dit is een zeer ernstige infectie waarvoor mensen in het ziekenhuis opgenomen moeten worden. Het blijkt dat een blaasontsteking bij vrouwen met diabetes de belangrijkste oorzaak is voor bloedvergiftiging. Daarnaast zijn er aanwijzingen dat vrouwen met diabetes die een chronische blaasontsteking hebben, een iets grotere kans hebben op achteruitgang van de nierfunctie. Dit moet nog nader worden onderzocht.'
Ondanks deze mogelijke en risicovolle complicaties zijn de deskundigen er nog niet uit of deze klachtenarme vorm van urineweginfectie behandeld moet worden met antibiotica. Hoepelman: 'Je kunt je afvragen of dit zinvol is. We weten immers dat de kans op het terugkeren van de infectie groot is. Pas als iemand klachten heeft van de infectie of als er aanwijzingen zijn voor complicaties, zoals een dreigende bloedvergiftiging of een achteruitgang van de nierfunctie, is het zinvol om te behandelen.' Voor alle vrouwen met of zonder diabetes met een urineweginfectie gelden de algemene adviezen: veel drinken en plassen na het vrijen.

Mensen met diabetes hebben een verhoogde kans op infecties. Dit heeft niet alleen betrekking op urineweg-infecties. 'De meest voorkomende infectie bij mensen met diabetes zijn infecties aan de voet. Dit heeft een andere verklaring. Daar spelen onder meer de gestoorde zenuwgeleiding en de verminderde bloeddoorstroming een rol. Door de verminderde bloeddoorstroming kunnen de witte bloedcellen ook daar minder goed hun werk doen. Bij het voorkomen van voetinfecties spelen een goede hygiŽne en een regelmatige controle van de voeten een belangrijke rol. Dan zijn er aanwijzingen dat luchtweginfecties wat vaker voorkomen bij mensen met diabetes. Ik kan het niet bewijzen met onderzoekresultaten, maar je zou je kunnen voorstellen dat bacteriŽn ook makkelijker plakken aan de luchtwegen. Je ziet bij mensen met diabetes ook meer infecties in de mond en bij vrouwen in de vagina. Vaak gaat het dan om schimmelinfecties en de gistinfectie Candida. Ook hierbij spelen andere mechanismen een rol.'



Slecht gereguleerd
Voor alle mensen met diabetes is het belangrijk te zorgen voor een goede regulatie. Een goede regulatie heeft echter niet direct invloed op het wel of niet krijgen van infecties. ĎDoor te zorgen voor perfecte bloedglucosewaarden schakel je de verhoogde kans op het krijgen van een infectie niet uit. Heel slecht gereguleerd zijn heeft wel een negatieve invloed, maar je ziet geen verschil tussen mensen die goed zijn ingesteld en mensen die redelijk zijn ingesteld. Op de lange termijn is een goede regulatie natuurlijk wel van essentieel belang. Hiermee kun je namelijk het krijgen van diabetische complicaties uitstellen, waaronder het ontwikkelen van neuropathie. Deze gestoorde functie van de zenuwen is een van de oorzaken waarom mensen een ontsteking of infectie niet goed meer voelen.'


Meer urineweginfecties

Er spelen drie factoren een rol bij het veel voorkomen van urineweginfecties bij vrouwen met diabetes:

  1. de bacteriŽn plakken makkelijker aan de cellen van de blaas 
  2. de witte bloedlichaampjes komen niet goed op de plaats van bestemming aan om daar de bacteriŽn te lijf te gaan 
  3. de vrouw voelt waarschijnlijk minder van haar blaasontsteking door neuropathie en de verminderde ontstekingsreactie.




facebook google plus