logo bloedsuiker
    Uitgave 02 - 2004, jaargang 19
Atkinsdieet: oplossing voor overgewicht?

Het Atkinsdieet is terug van weggeweest. Het dieet uit 1972 is niet alleen een hype in Amerika en Engeland. De nieuwe editie van het boek ‘Dr. Atkins' nieuwe dieetrevolutie' vliegt ook in Nederland over de toonbank.


Het dieet is voor velen gemakkelijk en effectief. Je eet gewoon nauwelijks koolhydraten, maar wel zoveel vet en eiwit als je wilt en de kilo's vliegen eraf. Werkt het ook langer dan die eerste paar maanden? En is het wel gezond, ook wanneer je diabetes hebt, zo strikt af te zien van koolhydraten?
Eieren met spek, in roomboter gebakken, volle kwark, volvette kaas, karbonades, biefstuk, al die heerlijkheden, die jaren op het “verbodenlijstje” stonden, zijn volgens Atkins juist nodig om af te vallen. Mensen die het Atkinsdieet volgen vallen, zeker de eerste weken, flink af. Er zijn heel wat beroemdheden die hun slanke lijn aan dit dieet toeschrijven. Niet zo gek dat het Atkinsdieet een succes is. Het Atkinsdieet is een zogenaamd “ketogeen dieet”. De voeding bestaat vooral uit vet en eiwitten en bevat weinig koolhydraten (suikers en zetmeel). Door het nagenoeg ontbreken van de koolhydraten, moet het lichaam op zoek naar een andere energiebron en schakelt over op vetverbranding. Dat vet kan alleen niet helemaal worden verbrand. Voor een goede vetverbranding is namelijk juist weer glucose nodig (en dat is er te weinig in dit dieet). Daardoor blijven er reststoffen over die in het bloed terecht komen als ketonlichamen. Deze ketonlichamen kunnen niet door het lichaam worden gebruikt en worden daarom uitgescheiden met de urine. Op deze manier verliezen mensen dus energie via de urine. Dit proces heet ketose. Dat is overigens iets anders dan een keto-acidose, zoals die bij diabetes kan ontstaan door een tekort aan insuline (zie ook kadertekst). In de vervolgfase van het Atkinsdieet zijn wat meer koolhydraten in de voeding toegestaan. Tot iemand zijn streefgewicht heeft bereikt en een nieuwe balans heeft gevonden tussen de hoeveelheid koolhydraten, het op gewicht blijven en een verzadigd gevoel. Dit is de theorie van Atkins, maar werkt het ook zo in de praktijk?
Het dieet heeft, door het hoge eiwit- en vetgehalte, een hoge verzadigingswaarde. Het is immers gemakkelijker om twee borden macaroni te eten dan vier gebakken eieren met spek. Je zou het niet zeggen, maar mensen die het Atkinsdieet volgen krijgen toch minder calorieën binnen dan ze nodig hebben. En daardoor vallen ze af.



Succes overdreven
Een aantal jaren na de allereerste introductie van Atkins kwamen er alarmerende berichten naar buiten: het was ongezond, je stofwisseling raakte uit balans, je cholesterolgehalte steeg enorm en je lichaam wende na een tijdje aan het dieet waarna de kilo's er weer aanvlogen. Ondanks die kritiek is het dieet weer volop terug. Is men al die kritiek dan weer vergeten? Op basis van het laatste boek van Atkins zijn er vorig jaar twee publicaties geweest in het toonaangevende medisch tijdschrift ‘New England Journal of Medicine'. In de media verschenen berichten dat met deze artikelen wetenschappelijk was aangetoond dat het dieet werkt. Wie deze wetenschappelijke artikelen echter nauwkeurig(er) leest, realiseert zich dat het toegeschreven succes behoorlijk overdreven is. In eerste instantie zijn mensen die een koolhydraatarm dieet volgen na drie en zes maanden weliswaar meer afgevallen, dan mensen die een vetarm dieet volgen. Maar na een jaar waren beide groepen weer aangekomen en was er geen verschil meer tussen beide groepen. De uiteindelijke effectiviteit van het dieet valt dus wel tegen.


Gezond of niet?
Cruciale vraag die rest is: hoe gezond is Atkins? Vanuit de medische wereld blijft Atkins veel kritiek krijgen. Critici zeggen dat het slecht is voor het cholesterolgehalte. Maar het hoge gehalte aan vet en dus ook verzadigd vet blijkt toch niet te leiden tot een verhoogd cholesterolgehalte. Dit blijkt uit een onderzoek waarbij de dieetvolgers een jaar lang werden gevolgd. Terwijl tal van studies tot nu toe juist aangetoond hebben dat een hoog verzadigd vetgehalte in de voeding juist resulteert in een stijging van het LDL-cholesterol (het slechte cholesterol en een daling van het HDL-cholesterolgehalte (het goede cholesterol) in het bloed. Verklaring voor het uitblijven van dit effect is waarschijnlijk het verlies van lichaamsgewicht en van buikvet in het bijzonder. Want het is bekend dat afvallen in het algemeen ook dit effect geeft.
Een ander bezwaar van het Atkinsdieet, zeker op langere termijn, is dat het minder vitamines, mineralen, voedingsvezels en andere bioactieve stoffen bevat. In het dieet zijn immers maar weinig groente, fruit en graanproducten toegestaan. Atkins adviseert in zijn boek zelf een flinke pot kostbare voedingssupplementen. Wat dit betreft sluiten de dieetprincipes niet aan bij de gevestigde wetenschappelijke voedingsleer. Bovendien wijkt het dieet sterk af van het Nederlandse eetpatroon, waardoor het moeilijk kan zijn om vol te houden. Het is ook nog niet duidelijk wat er in het lichaam gebeurt als iemand enkele jaren heel weinig koolhydraten eet. Blijft het cholesterolgehalte wel op peil, worden de nieren toch op den duur niet te veel belast door de grote hoeveelheden eiwitten of zijn er andere nadelen? En wegen die nadelen op tegen het gewichtsverlies, dat op zich een gezondheidsvoordeel is? Er is nog veel onderzoek nodig om deze vragen te kunnen beantwoorden.



  • Ketose versus keto-acidose
    Ketose is de ophoping van ketonzuren (ketonen) in het lichaam. Ketonen zijn producten die vrijkomen
    bij de (onvolledige) verbranding van vetten in het lichaam. Voor de goede verwerking van de ketonen is onder andere de aanwezigheid van insuline belangrijk. Bij vasten en bij het Atkins-dieet gaat het lichaam relatief meer vet verbranden, waardoor ketose ontstaat, maar omdat een gezond persoon voldoende insuline maakt loopt de ketose niet uit de hand.
    Bij diabetes mellitus type 1 treedt er juist door insulinegebrek meer afbraak van vet op. De vrijgekomen ketonen kunnen nu echter niet goed verwerkt worden en de ketose kan zo sterk worden dat het lichaam gaat verzuren: keto-acidose. Bij iemand met diabetes die van insuline afhankelijk is, is het risico
    op keto-acidose bij het vergeten of overslaan van de insuline mogelijk groter wanneer er sowieso al een hoge productie van ketonen is (zoals in het Atkinsdieet).



Atkins en diabetes
Iemand met diabetes die tabletten of insuline gebruikt kan niet zomaar minder koolhydraten gaan eten. De hoeveelheid tabletten of insuline is immers vooral afgesteld op de hoeveelheid koolhydraten. Als de medicatie niet wordt aangepast bij een daling van het koolhydraatgehalte van de voeding, is de kans op een hypoglycaemie groot. In de eerste fase van het Atkinsdieet mag men niet meer dan 20 gram kool-hydraten per dag gebruiken. Het lichaam heeft dan maar weinig insuline nodig om de glucose in de cellen te krijgen. Voor iemand met diabetes type 2 betekent dit dat hij of zij wellicht voldoende insuline produceert om deze kleine hoeveelheid glucose te verwerken en dus de tabletten gedeeltelijk of zelfs helemaal kan laten staan. Iemand met diabetes type 1 zal zijn of haar insulineschema moeten aanpassen aan het dieet. Daarnaast lijkt een eiwitrijkdieet voor mensen met diabetes niet zonder risico. Een langdurig hoog niveau van eiwitconsumptie wordt als ongewenst gezien in verband met mogelijke late complicaties in de nieren. Uit een studie bleek dat bij mensen met diabetes type 2 de bloedglucosewaarden beter gereguleerd konden worden in de eerste zes maanden na het starten met het Atkinsdieet.
Er is echter nog geen onderzoek gedaan naar de effecten van het Atkinsdieet op langere termijn bij mensen met diabetes. Feitelijk weten we nog maar weinig over Atkins en diabetes. Wie toch het Atkinsdieet wil volgen in een poging wat kilo's te verliezen, doet er daarom goed aan dit met een begeleidend arts of een diëtist te overleggen.




facebook google plus