logo bloedsuiker
    Uitgave 02 - 2004, jaargang 19
Diabetes en depressie

Hebben mensen met diabetes meer kans op het krijgen van een depressie?
Waaraan herkent u een depressie en kunt u iets doen om een depressie te voorkomen? Prof. Frank Snoek en dr. Paul Enzlin geven antwoord op deze vragen.



Er is een verhoogde kans op depressie bij mensen met diabetes. Dat geldt ook bij andere chronische aandoeningen. De precieze oorzaak hiervan is nog niet bekend, maar het hebben van een chronische ziekte speelt in ieder geval een rol.' Dit zegt prof. Frank Snoek, verbonden aan de afdeling Medische Psychologie van het VU Medisch Centrum in Amsterdam. Mensen met diabetes hebben grofweg tweemaal zo veel kans om een depressie te krijgen als mensen zonder diabetes, zo is uit verschillende onderzoeken gebleken. Waarschijnlijk speelt bij een depressie een combinatie van psychische, sociale en biologische factoren een rol.


Grote verantwoordelijkheid
Ook bij mensen zonder een medische aandoening komen depressies voor. Vaak worden mensen somber als reactie op een verlies. We spreken pas van depressie als er sprake is van langdurig en ernstig geestelijk lijden. Mensen met diabetes lopen een extra risico op het ontwikkelen van een depressie. Vooral, zo blijkt uit onderzoek, als er sprake is van complicaties aan bijvoorbeeld ogen, zenuwen, hart of bloedvaten. Dr. Paul Enzlin, als postdoctoraal onderzoeker verbonden aan de Katholieke Universiteit Leuven, zegt: ‘Er zijn drie verschillende verklaringen voor het verband tussen diabetes en depressie. Een eerste verklaring is dat een depressie voortkomt uit de moeilijke behandeling van diabetes, de grote verantwoordelijkheid van iemand met diabetes en de dagelijkse zorg om diabetes. Een tweede mogelijkheid is een organische oorzaak; door het hebben van diabetes ligt de insulinehuishouding overhoop, wat andere hormonale balansen verstoort en daarmee een depressie uitlokt. Een derde theorie is dat depressie en diabetes samen voorkomen, maar niet oorzakelijk met elkaar verbonden zijn. Tot op de dag van vandaag is er nog geen bewijs voor het feit dat één van deze verklaringen de juiste is. Dat doet vermoeden dat alle elementen in het geheel een rol spelen. Echter, belangrijk is dat een depressie wordt herkend.'


Herkennen
Een depressie is te herkennen aan verschillende symptomen. Volgens Paul Enzlin is er op de eerste plaats sprake van slaapproblemen, weinig eetlust, met weinig smaak eten, een daling van het plezier in het leven en het niet meer kunnen genieten. ‘Wat de slaapproblemen betreft kan het gaan om te weinig slapen, maar ook om te veel slapen.' Verder moet er bij het herkennen van een depressie onderscheid worden gemaakt tussen gedeprimeerde gevoelens en een echte depressie. Frank Snoek zegt daarover: ‘Iedereen voelt zich wel eens lusteloos of somber. Maar er moet minstens twee weken lang sprake zijn van sterke gevoelens van somberheid.
Er kunnen ook concentratieproblemen optreden of gevoelens van hopeloosheid, schuldgevoelens en soms rusteloosheid. Niet zelden worden de symptomen gekoppeld aan angsten voor dood of ziekte.'



Klachten
Eén van de problemen bij het herkennen van een depressie bij diabetes is dat de depressieve klachten gemakkelijk aan de aandoening worden toegeschreven. Volgens Snoek komt dat doordat de klachten sterk op elkaar lijken. Huisartsen zijn wel in staat om een depressie te diagnosticeren, maar schrijven de klachten nog te vaak toe aan de diabetes. ‘Van alle mensen die een depressie hebben en een arts bezoeken, wordt ongeveer een derde als zodanig herkend. En daarvan wordt slechts een klein percentage behandeld. Wat dat betreft ligt er nog veel werk. Als iemand diabetes heeft, kan iemand zich futloos voelen, geen zin meer hebben in seks, weinig eetlust of slaapgebrek hebben. Deze klachten kunnen veroorzaakt worden door een ontregelde diabetes, maar ook door een depressie. Ook voor de persoon zelf kan dit verwarrend zijn.' Je kunt beter een keer ten onrechte naar de huisarts gaan dan te lang met je klachten rondlopen.


Behandelen
De last van de dagelijkse zelfzorg - die bij mensen met diabetes groot is - speelt een rol bij het aanhouden van depressieve gevoelens. Toch is er iets tegen te doen. Want een depressie is behandelbaar. Een behandeling met antidepressieve medicatie en gesprekstherapie is raadzaam, liefst bij een therapeut die de diabetesspecifieke aspecten onderkent. Volgens Snoek zou er tijdens de therapie ook naar het diabetes-zelfzorggedrag gekeken moeten worden. ‘De arts of therapeut moet de persoon de gelegenheid geven de diabetesspecifieke problemen aan de orde te stellen. Als de diabetes niet goed gereguleerd is, dan wordt
men gevoeliger voor stemmingswisselingen. Voor iemand met diabetes zou moeten gelden: accepteer een depressie niet omdat je diabetes hebt. Deel het met je omgeving. Het benoemen van depressieve gevoelens werkt al verhelderend. Je lost ze daarmee niet op, maar geeft ze wel een plek.' Volgens Enzlin is een depressie vóórkomen moeilijk, ook hij vindt dat de patiënt tijdig naar de hulpverlening moet stappen. ‘Voor een groot aantal mensen valt de diagnose diabetes als een bom op hun huis, omdat ze verplicht worden tot een nieuwe levensstijl. Dat vergt voor iedereen aanpassing en bij sommigen kan dit aanleiding zijn voor het ontwikkelen van een depressie. Als iemand geconfronteerd wordt met een depressie is het belangrijk dat deze herkend wordt.'



Bloedglucose
Een belangrijke vraag is of medicijnen die bij depressies worden voorgeschreven, de zogenaamde anti-depressiva, de bloedglucosewaarden beïnvloeden? Snoek: ‘Ervaring leert dat diabetes in principe geen belemmering vormt voor het gebruik van antidepressiva. De effecten op de diabetes zijn afhankelijk van de soort medicatie die wordt gebruikt. De moderne anti-depressiva, de zogenaamde SSRI's (zie kadertekst), hebben in de regel geen ongunstig effect op de bloedglucosespiegel. Het is goed met de arts te overleggen over de mogelijke invloed die de medi-cijnen kunnen hebben op de diabetesregeling en alert te zijn op eventuele veranderingen in de bloedglucoseregulatie.'


Terugval
Mensen die kwetsbaar zijn, kunnen in een depressie terugvallen. Mensen met diabetes hebben een grotere kans op herhaling. Een depressie die terugkomt, kan zwaarder zijn dan de eerste. Snoek: ‘Daarom is het van belang een eerste depressie goed te behandelen, eventueel met antidepressiva. Mensen horen en zeggen niet graag dat ze in een depressie verkeren.' Volgens Enzlin is een depressie geen zwakte, maar een ziekte die behandeld moet worden. ‘Een depressie kan iedereen overkomen, daar moet men zich niet voor schamen. Herkenning is belangrijk, zodat tijdig met behandeling kan worden begonnen.'



facebook google plus