logo bloedsuiker
    Uitgave 01 - 2004, jaargang 19
Diabetes en seksualiteit

Tussen de dertig en vijftig procent van de mensen met diabetes krijgt vroeger of later te maken met een seksuele disfunctie. Welke seksuele disfuncties zijn er, hoe vaak komen ze voor en wat kun je eraan doen?


Er bestaan nogal wat misverstanden rondom diabetes en seksualiteit en de aard van de misverstanden loopt nogal uiteen. Zo zijn er mensen die denken dat diabetes automatisch leidt tot impotentie. Maar er zijn ook mensen die denken dat het zo'n vaart niet zal lopen. De waarheid ligt ergens in het midden. Wereldwijd is er veel onderzoek gedaan naar de invloed van diabetes op het seksueel functioneren van mensen. De resultaten zijn niet altijd eensluidend. Grofweg kun je stellen dat dertig tot vijftig procent van de mensen met diabetes vroeger of later te maken krijgt met een seksuele disfunctie. Hiermee wordt bedoeld dat een seksuele functie, bijvoorbeeld het krijgen van een erectie, niet meer goed functioneert. Woet L. Gianotten, artspsychotherapeut en seksuoloog zegt: ‘Het wil overigens niet zeggen dat iemand met een seksuele disfunctie niet meer tot seks in staat is. In de meeste gevallen kun je met behulp van de partner, met advies vanuit de hulpverlening, met hulpmiddeltjes of medicijnen weer normaal of bijna normaal seksueel functioneren.'
Woet Gianotten werkt op de afdeling Medische Seksuologie van het UMC, Utrecht en op het Voortplantingscentrum van het Erasmus MC in Rotterdam. Hij werkt veel met mensen met diabetes. Gianotten was één van de sprekers op de publieksdag van de Nederlandse Diabetes Dagen die vorig jaar november werden gehouden in Amsterdam.



Disfuncties bij mannen
Veruit de meest voorkomende disfunctie bij mannen is het niet meer krijgen van een (volledige) erectie. Gianotten: 'Mensen met diabetes krijgen op den duur beschadigingen aan de vaatwanden. Het erectiemechanisme is in feite een uiting van een goed functionerend vaatsysteem. Als je vaatsysteem wordt aangetast dan kan dit ertoe leiden dat je geen goede erectie meer kunt krijgen. Dit is overigens een geleidelijk proces. In de loop van de tijd zal de penis steeds wat minder makkelijk stijf worden. Doorgaans heeft dit geen invloed op de mate waarin iemand zin in seks heeft. Dit wordt namelijk vooral bepaald door het hormoon testosteron. Dat is feitelijk de brandstof voor seks. Daar heeft diabetes geen invloed op. Er is wel een kleine groep mannen die van slag raakt als ze geen goede erectie meer kunnen krijgen en daardoor geen zin in seks meer heeft. Er gaat dan wat verloren van hun gevoel voor mannelijkheid.'


Hoe vaak komen bepaalde seksuele disfuncties voor?*
                                                            zonder complicaties            met complicaties
 
Bij mannen met diabetes type 1
Erectieproblemen                                                6%                                  31%
Minder zin in seks                                               4%                                  19%
Pijn bij het vrijen                                                 ?                                       ?
Orgasmenproblemen                                           2%                                   21%

Bij vrouwen met diabetes type 1
Minder vochtig                                                    9%                                   19%
Minder zin in seks                                              17%                                   16%
Pijn bij het vrijen                                                10%                                   13%
Orgasmenproblemen                                           9%                                    19%



Complicaties
Er is een duidelijke samenhang tussen het hebben van diabetescomplicaties en seksuele disfuncties. Gianotten: 'Bij mannen met diabetes zonder complicaties, dus waarbij de ogen, nieren en zenuwen niet zijn aangetast, zie je eigenlijk geen seksuele schade. Zodra de ogen, nieren en zenuwen aangetast raken, worden ook andere functies slechter. Dit kan gevolgen hebben voor het krijgen van een erectie. Uit onderzoek blijkt dat ongeveer dertig procent van de mannen dergelijke problemen krijgt, in andere onderzoeken noemen ze een percentage van vijftig procent. Pijn bij het vrijen komt bij mannen niet zoveel voor. Komt het wel voor dan wordt dit vaak veroorzaakt door een ontsteking onder de voorhuid of op de eikel. Dit zie je wat vaker bij mensen met diabetes.'



Droog klaarkomen
De vierde disfunctie is het moeilijker krijgen van een orgasme. Gianotten: ‘Jonge mannen komen doorgaans heel vlug klaar, soms zelfs te vlug. Naarmate je ouder wordt gaat dit wat langer duren. Als bepaalde zenuwbanen minder goed werken (en dat is een complicatie van diabetes), dan kan het heel lang gaan duren. Dit wordt dus niet veroorzaakt door vaatschade maar door zenuwschade (neuropathie).'
Dan heb je ook nog de zogenaamde retrograde ejaculatie, ofwel het droge klaarkomen. Gianotten: ‘Bij een zaadlozing wordt door het samentrekken van spiertjes het zaad vanuit de prostaat, via de plasbuis naar buiten gestuwd. Het gaat die kant op omdat tijdens de zaadlozing tussen de prostaat en de blaas een klein spiertje dichtgaat. Dat kringspiertje is één van de eerste spiertjes dat beschadigd wordt door autonome neuropathie, oftewel beschadiging van de zenuwen die wij niet met onze wil kunnen aansturen. Als dat spiertje niet meer samenknijpt, dan gaat het zaad niet meer door de plasbuis naar buiten, maar komt in plaats daarvan in de blaas terecht. Het zaad wordt er later uitgeplast met de urine. De man heeft dan nog wel een orgasmegevoel maar er komt geen zaad meer naar buiten.' Hoeveel dit voorkomt bij mannen met diabetes is niet exact bekend, de percentages variëren van één à twee procent tot veertien procent.**



De erectiepil
Veel mannen die geen erectie meer kunnen krijgen, kunnen nog wel gewoon een orgasme krijgen met een zaadlozing. Daar is niet per se een stijve penis voor nodig. Gianotten: ‘Dit is heel verwarrend. Veel mannen denken, “hij wordt niet meer stijf, dus laat ik maar stoppen”. Ze zijn geneigd te denken dat seks dan geen zin meer heeft, terwijl ze nog veel plezier zouden kunnen beleven aan een vrijpartij met een orgasme. Je kunt dan niet meer penetreren (gemeenschap hebben), maar je kunt wel samen met je partner op zoek gaan naar andere manieren om een orgasme te krijgen. Veel vrouwen hechten overigens niet zo veel belang aan penetratie. Veel mannen denken dat die penetratie voor de vrouw erg belangrijk is, maar dat is meestal een misvatting.'
Een andere mogelijkheid is het nemen van een erectiepil. Inmiddels zijn er verschillende merken op de markt. De ene erectiepil werkt ongeveer zes uur, de andere ongeveer 24 uur. Dat wil overigens niet zeggen dat er gedurende die tijd steeds een erectie is. Die ontstaat pas bij seksuele opwinding. Gianotten: ‘Uit een Amerikaans onderzoek naar sildenafil (Viagra®) kwam naar voren dat het gebruik van deze erectiepil meer succes heeft bij mensen die goed gereguleerd zijn. Bij mannen met een HbA1c boven de 9% werkt Viagra bij 44% van de mannen. Bij een HbA1c onder de 9% was de erectiepil bij 63% van de mannen succesvol.'
HbA1c is een meting in het bloed die het gemiddelde geeft van de bloedglucosewaarden van de voorafgaande zes weken.



Vrouwen verleiden
‘Vrouwen functioneren seksueel totaal anders dan mannen. Daar komen we steeds meer achter', aldus Gianotten. ‘Bij mannen begint het bij zin, dan raken ze opgewonden en dan gaan ze door naar een orgasme. Dit is overzichtelijk en voorspelbaar. Bij vrouwen werkt dit helemaal niet zo. Vrouwen zitten complexer in elkaar. Bij hen begint het vaak bij contact. De behoefte aan seks neemt bij een vrouw doorgaans toe na een avond waarop ze samen iets met haar partner heeft gedaan. Bijvoorbeeld samen gewandeld of samen een film gekeken. Vanuit het contact kan ze mee gaan doen met het vrijen en wat opgewonden raken. Vervolgens krijgt ze zin en dit kan uitmonden in meer opwinding en een orgasme, als ze daar behoefte aan heeft. Voor vrouwen is het relatief makkelijk om een man te verleiden. Maar wil een man een vrouw verleiden dan moet hij eerst zorgen dat hij contact heeft.
'Ik kom wel eens met mensen tot de conclusie dat een goed voorspel eigenlijk 's morgens al begint. Met samenzijn en leuke dingen doen. Voor vrouwen werkt het meestal niet als een man 's avonds in bed, na de hele avond voetballen te hebben gekeken, opeens wil vrijen. Voor de man is dit geen probleem. Dit verschil snappen mannen en vrouwen vaak niet van elkaar en dat leidt nogal eens tot misverstanden en irritaties.'



Minder zin
Als je dit doortrekt naar diabetes dan zie je dat vrouwen minder last hebben van fysieke disfuncties op het gebied van seks, maar meer kampen met de emotionele gevolgen van het ziek zijn en van eventuele depressies. De Vlaamse seksuoloog Paul Enzlin deed in 2002 onderzoek naar seksuele disfuncties bij mannen en vrouwen met diabetes type 1 met èn zonder complicaties. In deze studie keek hij ook naar de psychische factoren. Gianotten: ‘Het bleek dat ongeveer een kwart van de vrouwen last had van een klinische depressie, wat wil zeggen dat zij hiervoor eigenlijk behandeld zou moeten worden. Depressief zijn is bij vrouwen met diabetes de belangrijkste voorspeller voor het krijgen van seksuele problemen. Dit uit zich vooral in minder of geen zin in seks.'



Opwinding
Naast een verminderde zin in seks kunnen vrouwen met diabetes last krijgen van minder vochtig worden tijdens het vrijen, moeilijker klaarkomen en pijn bij het vrijen. Het probleem van minder vochtig worden bij vrouwen is te vergelijken met de verminderde erectie bij mannen. Bij seksuele opwinding treedt bij vrouwen een versterkte doorbloeding op in schaamlippen, huid en borsten en vooral in de vaten van de vaginawand. Hierdoor komt er vocht door de wand in de vagina. Dit zogenaamde lubricatievocht is het natuurlijke glijmiddel om te zorgen dat de gemeenschap niet pijnlijk wordt. Toch gaan vrouwen minder vaak naar een arts voor dit probleem, dan mannen met erectieproblemen. Gianotten: ‘Dit komt enerzijds omdat het minder vochtig worden relatief gemakkelijk te verhelpen is met speeksel of een ander glijmiddel. Anderzijds ook omdat onvoldoende vochtig worden vaak bij de dokter wordt neergelegd als pijn bij het vrijen.'


Orgasme en pijn
Het moeilijker krijgen van een orgasme hoeft bij vrouwen niet direct te leiden tot een probleem. Veel vrouwen kunnen ook van seks genieten zonder klaar te komen. Gianotten: ‘Pijn bij het vrijen is lastiger. Dit kan vooral ontstaan door de volgende twee redenen. Op de eerste plaats door het niet vochtig genoeg zijn tijdens het vrijen. Bij sommige vrouwen komt dat rechtstreeks door de diabetes. Veel vaker echter komt dat omdat zij en haar partner onvoldoende werk maken van het vrijen, en de vrouw niet echt opgewonden wordt.
‘Op de tweede plaats door het hebben van schimmel-infecties. Deze infecties zie je meer bij mensen met diabetes en ze kunnen de wand van de vagina beschadigen. Het is dus altijd belangrijk om deze infecties te laten behandelen.'



Zin krijgen
Om verandering te brengen in de verminderde zin in seks is het volgens Gianotten belangrijk dat de vrouw in eerste plaats zin maakt om weer zin te krijgen. ‘Nogal veel mensen denken er niet aan om zin te maken. Ze doen daar ook niet zo hun best voor. In een relatie zie je vaak dat de man de meeste initiatieven neemt. Mannen hebben tien tot twintig keer meer testosteron in hun lichaam en dit hormoon is bepalend bij het hebben van zin in seks. Ook al is bij de vrouw in eerste instantie de zin afwezig, dan nog kan de man door op de juiste manier het initiatief te nemen, zorgen dat de vrouw meedoet. Dit geldt uiteraard niet als er bij de vrouw sprake is van tegenzin, dat is een heel ander verhaal. Maar als de zin alleen maar afwezig is, kan de man de vrouw misschien over de streep trekken door op een leuke manier het initiatief te nemen. We doen wel vaker dingen zonder dat we daar echt zin in hebben, die later toch heel leuk worden. Je hoeft dus niet per se zin te hebben, om uiteindelijk leuke seks te hebben.'


Bespreken
In de seksuologie wordt gesproken over de restfunctie. Dat is wat het lichaam ondanks de aangerichte schade nog voor elkaar kan krijgen. ‘Als je twee mensen met dezelfde restfunctie op seksueel gebied vergelijkt, zie je dat het ene koppel ondanks de disfunctie nog een goede seksuele relatie heeft, terwijl het andere stel er niet veel meer van maakt', aldus Gianotten. Er spelen dus meer factoren een rol, zoals: de kwaliteit van de relatie, het belang dat de partner hecht aan seks of de mate van faalangst. Gianotten: ‘Sommige mannen denken bijvoorbeeld dat ze tijdens seks altijd een prestatie moeten leveren. Ze voelen het als een afgang als het een keer wat minder goed gaat. Deze ervaring gaat dan in hun hoofd zitten en dat nemen ze mee bij een volgende vrijpartij. Zo krijgen ze als het ware last van faalangst. Je ziet dat deze mannen in een vicieuze cirkel terechtkomen en op een gegeven moment niet meer kunnen. Je kunt zoiets voorkomen door meer ontspannen om te gaan met seks. Een instelling van “ik vind seks lekker en we zien wel waar we uitkomen. Lukt het een keer wat minder, dan doen we wel wat anders”, kan een hoop faalangst tegengaan.
‘Het is belangrijk dat mensen gaan kijken naar wat ze nog kunnen met hun restfunctie. Het helpt erg als ze daar samen over praten. Toch blijkt dat vaak moeilijk. Maar laten we eerlijk zijn, als je vijftien jaar lief en leed hebt gedeeld, waarom zou je dan niet gewoon durven praten over seks, desnoods met het licht uit. Er zijn toch ergere dingen in het leven. Soms helpt het om het eerst op te schrijven en er vervolgens over te praten. Ook artsen en diabetesverpleegkundigen hebben geleerd om met vragen over seks te gaan. Ik vind overigens dat dit een vast onderwerp zou moeten zijn bij een diabetesconsult.'



* Enzlin P, Mathieu C, Van den Bruel A, e.a. Sexual dysfunction in women with type 1 diabetes: a controlled study. Diabetes Care 2002; 25: 672-677. Enzlin P. Sexual functioning and psychological adjustment in women with type 1 diabetes. 2001. Academic thesis. KUN Leuven, Belgium. Enzlin P, Mathieu C, Van Den Bruel A, e.a. Prevalence and predictors of sexual dysfunction in patients with type 1 diabetes. Diabetes Care 2003; 26: 409-414.
** Ertekin C. Diabetes mellitus and sexual dysfunction. Scand J Sexology 1998; 1: 3-21





facebook google plus