logo bloedsuiker
    Uitgave 04 - 2001, jaargang 16
Op dieet! Maar toch feestelijk eten

Mensen met diabetes mellitus zullen niet altijd meer de beperkingen voelen van hun 'dieet'. Want het letterlijk alles op een weegschaaltje leggen en een totaal verbod van suiker zoals het vroeger was is niet meer van deze tijd. Het 'dieet bij diabetes mellitus' is tegenwoordig meer een gewone gezonde voeding. Het wordt een ander verhaal als door complicaties ook rekening moet worden gehouden met eiwitten en/of zout in het dieet.


Mensen met diabetes mellitus lopen kans problemen te krijgen met hun nieren of met hun hart of bloedvaten. Ontstaan deze complicaties eenmaal dan moeten die behandeld worden met onder andere een dieet. Bij nierinsufficiëntie werken de nieren niet meer naar behoren. De nieren zorgen ervoor dat afvalstoffen die in het lichaam ontstaan, uit het bloed verwijderd worden. Een belangrijke afvalstof die bij de afbraak van eiwitten ontstaat is ureum. Wordt het ureumgehalte van het bloed te hoog dan heeft men jeuk, een slechte eetlust en is men misselijk. Ureum is uiteindelijk een giftige stof voor ons lichaam. Daarom werd vroeger bij nierinsufficiŽntie altijd een streng eiwitbeperkt dieet voorgeschreven. Een dieet met een beperking tot 40 en soms zelfs tot 20 gram eiwit per dag. En dat is een strenge beperking wetende dat in een glas melk al 5 gram eiwit zit. Onderzoeken toonden echter aan dat de strenge eiwitbeperking niet veel invloed had op het verloop van de ziekte. Tegenwoordig doet men het daarom anders. Op de eiwitten letten blijft belangrijk, maar de beperking is minder streng. Gemiddeld levert een normale voeding zo'n 70 tot 90 gram eiwit per dag. Het dieetadvies bij nierinsufficiŽntie is nu 0,6 tot 0,8 g eiwit per kg ideaal lichaamsgewicht. Iemand van 75 kilo, mag dus per dag 45 tot 60 gram eiwit gebruiken.


Eiwit
Eiwitten zijn nodig om lichaamscellen op te bouwen en te onderhouden. Van eiwit is geen voorraad in het lichaam aan te leggen. Gebruikt men te weinig eiwit dan worden spiereiwitten afgebroken om aan de behoefte te voldoen. De aanbevolen inname moet dus dagelijks worden gegeten. Minder eiwitten eten dan 0,6 tot 0,8 gram per kilogram lichaamgewicht leidt tot spierafbraak en dus ook tot een hoger gehalte aan afvalstoffen in het bloed. Belangrijke eiwitbronnen zijn vlees, vis, zuivelproducten, ei, peulvruchten, soja, noten en graanproducten.
Voor mensen met nierinsufficiëntie, die gedialyseerd worden gelden andere richtlijnen. Overleg met de diëtist hiervoor is belangrijk.



Smakelijk eten zonder zout
Soms is het noodzakelijk het zout-gehalte van de voeding te beperken omdat de nieren niet meer goed werken of omdat men extra gevoelig is voor het zout en een hoge bloeddruk ontwikkelt. De gemiddelde Nederlandse voeding bevat dagelijks 9 gram zout. Dit komt overeen met 3600 mg natrium. Voor ongeveer 20 procent zit dit zout van nature in voedingsmiddelen, 30 procent is afkomstig uit zout dat men zelf gebruikt bij de bereiding en de overige 50 procent wordt door fabrikanten aan producten toegevoegd. Het weglaten van zout bij de bereiding van de warme maaltijd en het beperken van 'zoute' producten, zoals zoutjes, rookvlees en haring, is dan meestal al voldoende om een licht natriumbeperkt dieet (ongeveer 2000 mg natrium per dag) te realiseren. Het weglaten van zout uit de warme maaltijd is echter niet zo gemakkelijk, omdat zout een belangrijke smaakmaker is. Het gebruik van verse producten, kruiden en specerijen wordt dan extra belangrijk.


Een beperking
Sinterklaas, Kerstmis en dan als klap op de vuurpijl ook nog Oud en Nieuw. Vreselijk gezellig al die bijzondere dagen, maar voor mensen met een dieet vaak een opgave. Het begint vaak al half november, want dan arriveert Sinterklaas in Nederland. In de weken daarna wordt meestal volop gesnoept van chocoladeletters, marsepein, banketletter, taaitaai, speculaas en pepernoten. En ook op pakjesavond ontbreekt al dit lekkers natuurlijk niet. Nu valt het met het eiwitgehalte van al deze snoeperijen wel mee. De soorten waarin amandelspijs is verwerkt zijn door het hoge eiwitgehalte van amandelen wat minder geschikt (zie ook tabel 1). Het natriumgehalte van deze snoeperijen is ook niet zo heel hoog, al is het misschien een verrassing voor u dat koek en gebak wel redelijk wat natrium bevatten.


Een feestelijk begin
De kerstboom, kaarsen, open haard aan, kerstmuziek: kerstmis is een bijzonder sfeervol feest. Lekker eten en drinken hoort er vanzelfsprekend bij. De kerstdagen beginnen daarom meestal al met een uitgebreid ontbijt of een brunch wat later op de dag, waarbij ontbijt en lunch samengevoegd zijn tot ťťn maaltijd. Kies bij een eiwit- of zoutbeperking bij het ontbijt liever wat minder voor de eiwit- en natriumrijke hartige belegsoorten. Neem liever jam en groentespreads als beleg. Zie voor een vergelijking van het aantal eiwitten van ontbijtproducten tabel 2. Fruit bevat ook nauwelijks eiwitten of natrium, dus ook een vruchtensalade of vers geperst vruchtensap behoren tot de mogelijkheden.


Kerstdiner
Bij het diner tijdens de kerstdagen staat vlees meestal in de hoofdrol. Nu is vlees de grootste eiwitleverancier van de maaltijd. Het maakt niet zoveel uit of u kiest voor varkensvlees, rundvlees, kip of gevogelte. Het eiwitgehalte ligt zo tussen de 20 en 25 gram per 100 gram. In het algemeen geldt hoe vetter het vlees, hoe minder eiwitten per 100 gram. Maar het gaat maar om enkele grammen verschil. Het stukje vlees zal dus altijd klein zijn bij een eiwitbeperkt dieet. Ook vis of vegetarische vervangingen bevatten veel eiwitten. U kunt de portie van deze eiwitbron bij de maaltijd groter laten lijken door er bijvoorbeeld voor een ragout te kiezen waarin u ook volop groente verwerkt. Wat te denken van een romige kippenragout met broccoli en oesterzwammen als extra vulling of een hazenpeper met uien en appel als vulling. Ook kunt u vlees of vis serveren in kleine stukjes aan spiesen gecombineerd met groente of als reepjes gesneden in een roerbakschotel. Maak bij het bereiden van de warme maaltijd ruim gebruik van kruiden en specerijen, dan heeft u niet zoveel zout nodig. Aardappelen en groente bevatten niet veel eiwitten en hiervan kunnen ruimere porties gegeten worden.
Wat het toetje betreft; melkproducten bevatten veel eiwitten dus in plaats van een pudding, yoghurt of vla kunt u beter kiezen voor een vruchtensalade of sorbetijs (= ijs gemaakt van vruchten). Vaak gaat een kerstdiner ook vergezeld van een glaasje wijn. Nu zit er in wijn geen eiwit, dus wat dat betreft kan het er prima bij. Maar overleg wel eerst even met de behandelend arts of alcohol samengaat met uw medicatie.



Diëtist
Natuurlijk is het niet mogelijk in het korte bestek van dit artikel volledig uit de doeken te doen hoe u met een eiwit en/of natriumbeperkt dieet omgaat als u diabetes heeft. Een diëtist kan u hierover veel meer vertellen. Ook kunt u bij de diŽtist terecht met specifieke vragen over het dieet en bijvoorbeeld over de aanpassing van uw kerstdiner aan de eisen van het dieet. Diëtisten vindt u in ziekenhuizen en bij thuiszorgorganisaties. Ook zijn er diŽtisten met een zelfstandige praktijk. Kijk hiervoor in de Gouden Gids.



facebook google plus