logo bloedsuiker
    Uitgave 03 - 2002, jaargang 17
Niercomplicaties nader bekeken

Veel mensen met diabetes krijgen op de lange termijn te maken met complicaties. Complicaties aan ogen, voeten, hart- en bloedvaten en nieren. In dit nummer geeft Dr. P. Spooren, internist in het TweeSteden Ziekenhuis in Tilburg, antwoord op vragen over niercomplicaties. Hij zegt: ‘Niercomplicaties bij diabetes zijn verraderlijk. Ze ontstaan namelijk sluimerend. Daarom is het zo belangrijk dat iemand met diabetes tenminste één keer per jaar zijn of haar uitscheiding van eiwit in de urine laat controleren, om zodoende zicht te houden op een eventuele ontwikkeling van een diabetische nefropathie, oftewel nierschade als gevolg van diabetes.'


Om te beginnen, wat is de functie van de nieren?
Dr. Spooren: ‘De nieren zuiveren het bloed van allerlei afvalstoffen. Deze afvalstoffen verlaten vervolgens via de urine ons lichaam. Daarnaast regelen de nieren de vochtbalans in ons lichaam. Ze zorgen ervoor dat het lichaam onder wisselende omstandigheden goed kan functioneren. Denk aan warm en koud weer, veel en weinig transpireren en veel en weinig drinken. Een andere belangrijke functie van de nieren is het aanmaken van hormonen. Deze hormonen zijn betrokken bij het regelen van de bloeddruk, het kalkgehalte in de botten en de productie van rode bloed-lichaampjes.
We weten niet precies wat de oorzaak is van het ontstaan van nierfunctiestoornissen bij mensen met diabetes. Wel weten we dat diabetes de kleine haarvaatjes aantast en dat dit ten koste gaat van de filtercapaciteit van de nieren.'



Kun je niercomplicaties voorkomen?
‘Voorkomen is waarschijnlijk te optimistisch maar je kunt het proces aanzienlijk vertragen. Een goede diabetes-regulatie staat daarbij voorop. Daarnaast moet een eventuele hoge bloeddruk goed en op tijd behandeld worden. Met op tijd bedoel ik als de bloeddruk 135/85 mmHg of hoger is. Dat is absoluut niet hoog, maar bij mensen met diabetes liggen de streefwaarden van de bloeddruk lager dan bij mensen zonder diabetes. Dit is ook het advies van de ADA.' (de Amerikaanse Diabetes Organisatie, red).



Hoe ontdek je dat de nierfunctie afneemt?
Spooren: ‘Hier merk je in het beginstadium helemaal niets van. Later kan iemand last krijgen van vage klachten als moeheid, een lamlendig gevoel, vocht vasthouden en jeuk. Pas als de nieren nog maar voor 5 à 10% werken krijgt iemand duidelijke klachten. Dan bevinden ze zich al in de fase van ernstige nierschade. Dat wil zeggen dat de patiënt sterft als er niet wordt ingegrepen. Men moet dan of een dialysebehandeling of een niertransplantatie ondergaan.
‘Bij mensen met diabetes mellitus bij wie de nieren minder goed gaan werken, vind je in het begin alleen hele kleine hoeveelheden eiwit in de urine. Dit wordt ook wel micro-albuminurie genoemd', gaat Spooren verder. ‘Bij gezonde mensen zit er niet meer dan 30 mg eiwit in 24-uurs urine (alle urine van een etmaal bij elkaar). Vindt men tussen de 30 en 300 mg eiwit dan is er sprake van micro-albuminurie. Zit er meer dan 300 mg eiwit in de urine dan spreekt men van manifeste diabetische nierschade (nefro-pathie). In dit stadium hebben mensen vaak ook al een verhoogde bloeddruk.
De nierfunctie kan ook gemeten worden aan de hand van het kreatinine-gehalte in het bloed.
Bij een dalende nierfunctie, stijgt het kreatininegehalte in het bloed. Kreatinine is een afvalproduct van de spierstofwisseling.
Opmerkelijk is dat je bij mensen met diabetes met niercomplicaties vaak ook oogcomplicaties (retinopathie) ziet. Omgekeerd is dit minder. Retinopathie gaat niet altijd gepaard met niercomplicaties.'



Waaruit bestaat de behandeling?
‘Bij mensen bij wie de nierfunctie achteruit is gegaan, kun je verdere verslechtering vertragen door de bloeddruk goed te behandelen en te zorgen voor een optimale regeling van de diabetes. Het is helaas niet zo dat je door een goede behandeling van de bloeddruk en de diabetes weer niercapaciteit kunt terugwinnen. Er is een voorkeur hoge bloeddruk te behandelen met specifieke medicijnen, ofwel ACE-remmers* of de zogenaamde angiotensine-2 antagonisten**. Grote onderzoeken hebben namelijk laten zien dat deze beide middelen tot gunstiger resul-taten leiden dan andere bloeddrukverlagende middelen. Wel zijn vaak meerdere medicamenten nodig om de bloeddruk goed te behandelen.
‘Voor een goed resultaat van de behandeling is het bovendien belangrijk dat zowel de behandelend arts als de patiënt er veel tijd insteken', gaat Spooren verder. ‘Op de eerste plaats moet gezocht worden naar de juiste medicatie, waar reageert de persoon in kwestie het beste op? Vervolgens is het zaak dat iemand ook zeer nauwkeurig zijn of haar medicatie neemt, oftewel dat iemand therapietrouw is. Ik zie vaak dat mensen in het begin erg gemotiveerd zijn, maar dat ze zodra de aandacht verslapt hun medicatie minder trouw innemen. Daarom wil ik mensen regelmatig zien op het spreekuur. Een intensieve begeleiding en controle geven vaak de beste resultaten.
‘Is er sprake van een eindstadium van nierschade, dat wil zeggen dat de nieren nog maar voor 5-10% werken, dan behoren nierdialyse of transplantatie tot de behandelmogelijkheden. Het komt écht voor dat mensen pas in dit stadium voor het eerst bij de dokter komen met klachten. Daarom is de jaarlijkse controle zo belangrijk, ook al heeft iemand geen klachten.'



Beïnvloedt diabetische nefropathie de werking van medicijnen?
‘In principe is het zo dat als de nierfunctie fors gestoord is, dat wil zeggen dat ze nog voor ongeveer 25% werken, het gebruik van sulfonylureumderivaten *** bij mensen met type 2 diabetes volgens de bijsluiter niet is toegestaan. De stof repaglinide, met de merknaam NovoNorm®, ook een middel dat de afgifte van insuline stimuleert, mag nog wel worden gebruikt, evenals insuline. Afgezien daarvan hou ik er bij het voorschrijven van medicijnen altijd rekening mee of ze door de lever of door de nieren uit het lichaam worden verwijderd.
‘De meeste tabletten die mensen voor diabetes en de complicaties van diabetes gebruiken hebben geen invloed op het functioneren van de nieren. Bij metformine (wordt bij type 2 diabetes voorgeschreven onder de merknaam Glucophage) zie je wel eens problemen optreden. Dit middel mag bij nierschade dan ook niet worden gebruikt.
Diabetische nefropathie heeft geen invloed op de werking van insuline. Wel kan bij het slechter worden van de nierfunctie de hoeveelheid insuline die nodig is voor een goede bloedglucoseregulatie afnemen.'




facebook google plus