logo bloedsuiker
    Uitgave 02 - 2002, jaargang 17
Eten als vijand Eetstoornissen

Geobsedeerd door de weegschaal? Bijna niets meer eten of juist grote eetbuien? Alleen nog maar denken aan eten? Dan is er sprake van een eetstoornis.
En daarvoor lijken mensen met diabetes extra gevoelig te zijn...



In Nederland hebben ruim 40.000 mensen een ernstige eetstoornis. Een nog veel grotere groep mensen heeft last van min of meer ernstige eetproblemen, maar hoeveel dat er zijn is niet precies bekend. Er zijn verschillende soorten eetstoornissen. De meest bekende zijn anorexia nervosa en bulimia nervosa.




Anorexia nervosa
Anorexia nervosa is een ziektebeeld dat al meer dan 125 jaar geleden bekend werd. Letterlijk betekent het: ‘gebrek aan eetlust door nerveuze oorzaak'. Deze naam klopt niet, want de meeste mensen met anorexia nervosa hebben wel degelijk eetlust. Maar ze negeren hun hongergevoelens, omdat ze een onweerstaanbare behoefte hebben om af te vallen. Mensen met anorexia nervosa eten veel te weinig. Ze slaan maaltijden over, kiezen altijd voor magere producten, eten kleine porties en ze doen extreem veel aan sport en beweging. Opmerkelijk is dat ze vaak geen juist beeld van hun eigen lichaam hebben. Ze voelen zich dik, ook al zijn ze heel mager. Wie anorexia nervosa heeft, denkt de hele dag aan eten. Vaak volgt men een zeer strak eet- en beweegplan en uitgebreide rituelen rondom de maaltijden. Voorbeelden zijn het eten van minuscule hapjes, extreem veel drinken of heel veel smaakmakers toevoegen. Anorexia nervosa komt voornamelijk voor bij pubers en jonge vrouwen, maar soms ook bij mannen en kinderen. Het is een ernstige ziekte: ongeveer vijftien procent overlijdt en bij nog eens twintig procent wordt de ziekte chronisch. Voor veel mensen die ‘genezen', blijft eten en hun gewicht altijd een zwakke plek.


Bulimia nervosa
Bij deze eetstoornis heeft men last van regelmatig terugkerende eetbuien, waarbij het gevoel bestaat dat men niet meer kan stoppen met eten. Tijdens een eetbui wordt meestal enorm veel gegeten, bijvoorbeeld drie porties patat frites, vier frikadellen, een liter vla en een rol koekjes. Na zo'n eetbui schaamt iemand zich vreselijk. Uit angst om aan te komen probeert men het eten zo snel mogelijk weer kwijt te raken. Dat gebeurt door braken of het slikken van laxeermiddelen. Soms komt het hele proces van eetbuien, braken of laxeren meerdere keren per dag voor. Dit is natuurlijk schadelijk voor de gezondheid. Door het braken en laxeren gaan veel mineralen (kalium) verloren. Hierdoor kunnen zelfs hartritmestoornissen optreden. Eetbuien vinden meestal plaats in het geheim. Tussen de eetbuien door volgt men vaak een streng dieet. Iemand met bulimia nervosa heeft meestal een normaal gewicht of overgewicht. Vaak bestaan er financiële problemen, omdat al het geld opgaat aan eten. Bulimia nervosa komt ongeveer vijf keer vaker voor dan anorexia nervosa. Het heeft een iets betere prognose: ongeveer de helft geneest en dertig procent houdt wel symptomen, zoals een incidentele eetbui, maar in veel mindere mate.


Andere eetstoornissen
Er bestaan nog meer eetstoornissen dan anorexia nervosa en bulimia nervosa. Er zijn bijvoorbeeld mensen die vaak eetbuien hebben, maar daarna niet braken. Vaak hebben deze mensen een flink overgewicht. Dit wordt ook wel de ‘eetbuienstoornis' genoemd. Er zijn ook mensen die heel erg gefixeerd zijn op hun lichaamsgewicht, maar die geen ondergewicht hebben. In het algemeen kun je zeggen dat er sprake is van een eetstoornis als eten en gewicht een obsessie zijn en er geen normaal leven meer mogelijk is.


Wat is de oorzaak?
Vooral jonge vrouwen krijgen last van eetstoornissen. De oorzaak van eetstoornissen is nog niet bekend. ‘Waarschijnlijk is het een combinatie van biologische, psychologische en sociale factoren.' zegt Wijbrand Hoek, opleider psychiatrie bij Psychiatrisch Centrum Parnassia in Den Haag en voorzitter van de Stichting Eetstoornissen Nederland (SEN). ‘Er zijn aanwijzingen voor een genetische factor die eetstoornissen veroorzaakt. Maar dat is niet de enige verklaring. Eetstoornissen beginnen vaak in de puberteit. Door de grote lichamelijke en geestelijke veranderingen raken met name meisjes uit balans. Door hongeren proberen ze dit veranderingsproces onbewust stop te zetten. Maar ook het slankheidsideaal speelt in onze maatschappij een rol. Het is misschien niet als oorzaak aan te wijzen, maar het is een zeker een factor die meespeelt.' Al met al is het moeilijk te voorspellen wie nu veel kans loopt op het ontwikkelen van een eetstoornis. Maar het hebben van diabetes blijkt wel een risicofactor. ‘Uit onderzoek blijkt dat eetstoornissen vaker voorkomen bij mensen met diabetes. Dat geldt voor zowel anorexia nervosa als bulimia nervosa,' vertelt Hanno Pijl, internist in het Leids Universitair Medisch Centrum. ‘Diabetes type 1 wordt in de regel in de jeugd geconstateerd. Bij het instellen van de insulinetherapie is er vervolgens vaak sprake van gewichtstoename. En dat vinden veel mensen in die leeftijdscategorie nou eenmaal niet leuk. Daarbij is diabetes een aandoening waaraan nogal wat leefregels te pas komen. Door de dieetvoorschriften kan iemand erg gefixeerd raken op eten.' Gelukkig zijn de leef- en eetregels de laatste jaren een stuk versoepeld. Met name door de introductie van kortwerkende insuline kan iemand met diabetes nu meer variëren met etenstijden en portiegrootte. ‘Maar dat neemt niet weg dat men nog steeds rekening moet houden met diabetes. De druk om gezond te eten en te leven is zeker aanwezig.'


Gevaarlijke combinatie
Eetstoornissen en diabetes is een uiterst gevaarlijke combinatie. ‘Van eetbuien en/of perioden van vasten raakt de glucosestofwisseling in de war,' legt dr. Pijl uit. ‘Er is kans op zowel hyperglycaemieën als hypoglycaemieën. Dat geldt zeker als ook bewust insulinedoses worden overgeslagen. Men verliest dan veel glucose via de urine. Uiteindelijk is er zelfs kans op een diabetisch coma. Uit onderzoek blijkt dan ook dat mensen met eetstoornissen slecht zijn gereguleerd. Je kunt je voorstellen dat je dan ook méér en ernstiger lange termijn complicaties kunt verwachten.'


Zoek hulp!

‘Een eetstoornis is bij uitstek een psychiatrisch probleem.' zegt dr. Pijl met veel nadruk. ‘Het is dus niet een ziekte die primair door de diabetes wordt veroorzaakt en het is niet een ziekte die vanzelf overgaat. Er wordt vaak te gemakkelijk over gedaan, ook door internisten. Maar voor de behandeling van de eetstoornis moet men absoluut hulp zoeken bij een psychiater.' Een probleem is wel dat het vaak lang duurt voordat iemand met een eetstoornis het probleem erkent. Mensen met anorexia nervosa zullen volhouden dat alles goed gaat, zelfs als ze uitgemergeld zijn en minder dan 30 kilo wegen. Mensen met bulimia nervosa schamen zich zo voor het eetgedrag, dat ze het probleem zo lang mogelijk verborgen proberen te houden. Wat dat betreft is het gunstig dat (jonge) mensen met diabetes onder goede medische controle staan. Bij ondergewicht en slechte regulering wordt de eetstoornis al gauw ontdekt. Psychiater Wijbrand Hoek zegt: ‘Vroeg ingrijpen is belangrijk, want hoe korter de eetstoornis bestaat, hoe groter de kans op herstel. Een normaal leven met een eetstoornis is niet mogelijk. Hulp zoeken is belangrijk, want behandeling is zeker mogelijk. Uiteindelijk geneest dertig procent, terwijl veertig procent sterk verbetert. Een behandeling is dus zeker de moeite waard.'



facebook google plus